نگرشی بر آرایش عنصر آبنما در نگاره‌های شاهنامه طهماسبی

نگرشی بر آرایش عنصر آبنما در نگاره‌های شاهنامه طهماسبی

عاطفه فلاح1 ابوالفضل داودی رکن آبادی2

1) هیات علمی گروه هنر، دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران.
2) هیات علمی گروه طراحی پارچه و لباس، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد، ایران.

کد IOI مقاله : AAHF-ACZBHG
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    آب یکی از عناصر با ارزش نظام طبيعت محسوب مي‌شود. اهمیت جایگاه آب در زندگی انسان‌ها مورد تقدس بوده و باعث شده باورها و نمادهای فرهنگی زیادی پیرامون آن شکل گرفته شود. بارزترین جلوه آب در باغ‌های ایرانی است به طوری که با شیوه ای سنجیده در مسیر جاری می گردد و در حوض ها و آبنماها حضور می یابد؛ نمود این عنصر، در باغ های دوره ی صفوی به خوبی نمایان است. شاهنامه طهماسبی نخستین اثر سترگ تولید شده در نگارگری مکتب دوم تبریز در عصر صفوی می باشد که از میان نسخه های متعددی که در تاریخ نگارگری ایران از شاهنامه فردوسی مصور شده هیچ یک از نظر تعداد مجلس و شکوهمندی تصاویر به عظمت نگاره های این نسخه نمی رسد. این مقاله در پی تبیین جایگاه آبنما در نگارگری عصر صفوی و کشف ویژگی های بصری و مفهومی آن می باشد که با بررسی منتخبی از نگاره¬های شاهنامه طماسبی به این پرسش‌ها پاسخ داده می شود که نگارگر مکتب دوم تبریز در این نسخه برای آرایش آبنما چه باورهای فرهنگی را مد نظر قرار داده و این عنصر دارای چه ویژگی های بصری و مفهومی بوده است. این پژوهش از نوع کیفی و به لحاظ ماهیت تاریخی است. نگاره¬هایی که آبنما در آن تبلور دارد به صورت هدف مند از شاهنامه طهماسبی انتخاب شده و به تجزیه و تحلیل این عنصر به روش توصیفی- تحلیلی با استناد به منابع کتابخانه ای پرداخته شده است. نتایج گویای این مطلب است که آب و آب نما در نگاره‌های ایرانی تعبیری از جوی‌ها و نهرهای روان در بهشت است و این عنصر علاوه بر بارهای نمادین، اسطوره‎ای، فرهنگی و معنایی، گنجایش هم وزن شدن با دیگر عناصر نگاره را از جنبه‌ی تزئین، رنگ و فرم دارد و بخش مهمی از ترکیب‌بندی اثر را به خود اختصاص می‌دهد.

کلمات کلیدی : آب عصر صفوی مکتب دوم تبریز شاهنامه طهماسبی آبنما نگارگری