نگاشت مؤلفه‌های سواد بصری به سبک‌های هنری: چارچوبی پدیدارشناختی برای واکاوی سلیقه مخاطب ایرانی

نگاشت مؤلفه‌های سواد بصری به سبک‌های هنری: چارچوبی پدیدارشناختی برای واکاوی سلیقه مخاطب ایرانی

نوید غلامی حسن آبادی1 مرضیه پیراوی ونک2

1) دانشجوي كارشناسي ارشد پژوهش هنر دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ايران
2) هیئت علمی پژوهش هنر دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ايران

کد IOI مقاله : AAHF-ACZDHC
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    سلیقه بصری پدیده‌ای چندبعدی برآمده از تعامل ساختارهای ادراکی، متغیرهای جامعه‌شناختی و تجربه‌های زیسته است که تقلیل آن به سنجه‌های صلب روان‌سنجی، مانع از درک لایه‌های کیفی آن می‌گردد. هدف این پژوهش، ارائه چارچوبی نظری-کیفی برای نگاشت مؤلفه‌های سواد بصری به سبک‌های هنری با تکیه بر تحلیل صوری عناصر دیداری و تفسیر پدیدارشناختی مواجهه مخاطب با اشیاء و فضاها است. در این راستا، با بهره‌گیری از رویکرد پدیدارشناسی زیبایی‌شناختی گونتر فیگال، ادراک بدنمند با منطق صوری سبک‌های تاریخی پیوند زده شد؛ به‌گونه‌ای که مؤلفه‌های بصری نظیر ترکیب‌بندی، تعادل، خط، بافت، پالت رنگی و فضای منفی، با مقولات پدیدارشناختی «فضامندی»، «پویایی دعوت‌گرانه»، «حضور حسی» و «لحن هستی‌شناختی» تناظر یافته و در ماتریسی تطبیقی به ۱۶ جریان برجسته هنری نگاشت گردیدند. پژوهش حاضر از حیث هدف، بنیادین-کاربردی و از حیث ماهیت، کیفی با رویکرد توصیفی-تحلیلی و پدیدارشناختی است که داده‌های آن از طریق مواجهه‌های ادراکی هدایت‌شده و مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته با مشارکت‌کنندگانی از چهار حوزه فرهنگی-اقلیمی ایران (تهران، اصفهان، رشت و تبریز) گردآوری و با روش تحلیل مضمون ساختاریافته تحلیل شدند. یافته‌ها نشان داد که ترجیحات بصری مخاطبان از منطق صوری متناظر با سبک‌های تاریخی پیروی کرده و حول دو قطب معنایی «خلوص و نظم ساختاری» و «بافت‌مندی و پویایی ارگانیک» سازمان می‌یابند. این سازمان‌یابی ادراکی در پیوندی عمیق با سرمایه فرهنگی، زیست‌بوم اقلیمی و هابیتوس مخاطب ایرانی، امکان کاربست این مدل را در تحلیل نیازهای زیبایی‌شناختی مخاطبان در طراحی محصول، معماری داخلی و ارتباط تصویری فراهم می‌سازد.

کلمات کلیدی : ترجیحات بصری سبک‌های هنری سواد بصری نگاشت سبک‌شناختی پدیدارشناسی