از هوش مصنوعی مولد تا شهرسازی عامل‌محور: نقش عامل‌های هوشمند در آینده برنامه‌ریزی و طراحی شهری

از هوش مصنوعی مولد تا شهرسازی عامل‌محور: نقش عامل‌های هوشمند در آینده برنامه‌ریزی و طراحی شهری

محمد محمدی1

1) دانشجوی دکترای تخصصی رشته Rs & gis علوم تحقیقات

کد IOI مقاله : AAHF-ACZDHH
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    تحول اخیر هوش مصنوعی در شهرسازی صرفاً به ورود ابزارهای جدید محدود نمی‌شود، بلکه رابطه میان تحلیل محاسباتی، تولید گزینه، شبیه‌سازی رفتار، استدلال فضایی و اختیار تصمیم‌گیری را بازتعریف می‌کند. هدف این پژوهش، تبیین مسیر گذار از سامانه‌های پشتیبان برنامه‌ریزی و هوش مصنوعی مولد به «شهرسازی عامل‌محور» و تحلیل ظرفیت‌ها، محدودیت‌ها و الزامات حکمرانی عامل‌های هوشمند در برنامه‌ریزی و طراحی شهری است. پژوهش با رویکرد مرور دامنه‌ای ساختاریافته و سنتز انتقادی انجام شد و ادبیات منتشرشده در حوزه‌های برنامه‌ریزی دیجیتال، مدل‌های زبانی بزرگ، طراحی مولد، مدل‌سازی عامل‌بنیان، عامل‌های مولد، GIS خودمختار و دوقلوهای دیجیتال شهری در بازه اصلی 2010 تا 2026 بررسی گردید. بدنه نهایی مرور از منابع علمی منتخب و مرتبط با مراحل مختلف فرایند برنامه‌ریزی تشکیل شد. یافته‌ها نشان می‌دهد قوی‌ترین شواهد موجود به وظایف محدود و قابل‌آزمون مانند بازیابی و تفسیر اولیه مقررات، تحلیل متون، سنتز داده، تولید گزینه‌های طراحی، شبیه‌سازی رفتار سفر و اجرای گردش‌کارهای مکانی تعلق دارد. در مقابل، شواهد موجود هنوز از برنامه‌ریزی تمام‌خودکار، جایگزینی برنامه‌ریز انسانی یا واگذاری تصمیم‌های هنجاری و حقوقی به عامل‌های هوشمند پشتیبانی نمی‌کند. همچنین تمایز میان «عامل» در مدل‌سازی عامل‌بنیان، «عامل مولد» مبتنی بر مدل زبانی و «سامانه عامل‌محور» ابزاراستفاده‌کننده برای جلوگیری از اغراق درباره سطح خودمختاری ضروری است. بر اساس سنتز شواهد، چارچوب «برنامه‌ریزی شهری عامل‌محور حکمرانی‌شده» پیشنهاد می‌شود؛ چارچوبی که در آن عامل‌های تخصصی می‌توانند داده را تحلیل، سناریو را شبیه‌سازی، گزینه را تولید و خروجی را ممیزی کنند، اما مجوز نهایی، امکان اعتراض، ثبت منشأ داده و پاسخ‌گویی نهادی در اختیار انسان باقی می‌ماند. نتیجه اصلی آن است که آینده محتمل شهرسازی نه حذف برنامه‌ریز، بلکه شکل‌گیری همکاری ساختاریافته و قابل‌ممیزی میان انسان و شبکه‌ای از عامل‌های تخصصی خواهد بود.

کلمات کلیدی : هوش مصنوعی مولد شهرسازی عامل‌محور عامل هوشمند مدل زبانی بزرگ برنامه‌ریزی شهری طراحی شهری دوقلوی دیجیتال