بررسی ظرفیت‌های بازآفرینی نقوش هندسیِ هنر اسلامی در گرافیک شهری معاصر ایران

بررسی ظرفیت‌های بازآفرینی نقوش هندسیِ هنر اسلامی در گرافیک شهری معاصر ایران

مرضیه آژنگ1

1) عضو هیأت علمی گروه هنر، دانشگاه ملی مهارت، شهرکرد، ایران

کد IOI مقاله : AAHF-ACZGBH
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    نقوش هندسی از مهم‌ترین عناصر شکل‌دهندة میراث بصری هنر اسلامی به شمار می‌روند. ساختار آنها بر روابطی همچون هندسه، تناسب، تقارن، تکرار و ترکیب واحدهای هندسی استوار است. مسئلة این پژوهش آن است که ظرفیت این نقوش برای حضور در گرافیک شهری معاصر ایران چگونه می‌تواند فراتر از بازتولید عنصر بصری تاریخی و کاربرد تزئینی آنها تبیین شود. پژوهش حاضر با رویکردی بنیادی ـ نظری و به شیوه توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از روش اسنادی و کتابخانه‌ای انجام شده است. مبانی نظری و پیشینة پژوهش در سه محور ظرفیت‌های بصری و ساختاری نقوش، اصول بازآفرینی و معاصرسازی و الزامات بصری و ارتباطی در گرافیک شهری بررسی شده و سپس در قالب یک چارچوب نظری پیشنهادی سازمان‌دهی گردیده‌‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهند که ظرفیت بازآفرینی نقوش هندسی را می‌توان در چهار سطح مرتبط با یکدیگر تبیین کرد: میراث بصری تاریخی و فرهنگی، ظرفیت‌های بصری و ساختاری مولّد، بازآفرینی و معاصرسازی و در نهایت الزامات بصری و ارتباطی گرافیک شهری. بر این اساس، ارزش قابل انتقال نقوش تاریخی و فرهنگی الزاماً در صورت ظاهری آنها نیست. بلکه در منطق سازمان‌دهنده و روابطی قرار دارد که می‌توانند استخراج، تغییر و در صورت لزوم به مجموعه‌ای از قواعد مولّد تبدیل شوند. در ادامه، بازآفرینی در سه سطح فرم‌محور، منطق‌محور و مولّد محور صورت‌بندی شده است. همچنین مفهوم پیشنهادی «منطق مولّد زمینه‌مند» برای توضیح پیوند میان قواعد مولّد، زمینه فرهنگی و مکانی و الزامات ارتباطی و ادراکی محیط ارائه می‌شود. نتیجة پژوهش نشان می‌دهد که ظرفیت معاصر نقوش هندسی هنر اسلامی را می‌توان نه در تکرار فرم، بلکه در تبدیل فرم به منطق و به‌کارگیری آن منطق در تولید راهکارهای متناسب با زمینه جست‌وجو کرد. مشروط بر آنکه این فرایند با الزامات ارتباطی، ادراکی و فضایی گرافیک شهری سازگار شود.

کلمات کلیدی : نقوش هندسی هنر اسلامی بازآفرینی معاصرسازی گرافیک شهری میراث بصری منطق مولّد زمینه‌مند