شناسایی و اولویت‌بندی ناکارآمدی شهری برای بازآفرینی مکان‌محور: تلفیق همپوشانی وزنی AHP–GIS و آزمون موران در منطقه ۷ شیراز

شناسایی و اولویت‌بندی ناکارآمدی شهری برای بازآفرینی مکان‌محور: تلفیق همپوشانی وزنی AHP–GIS و آزمون موران در منطقه ۷ شیراز

امیر حیاتی1 مجید دازار2 پریسا مشک‌سار3

1) گروه شهرسازی، مؤسسه آموزش عالی آپادانا، شیراز، ایران
2) مدرس دانشگاه آپادانا و مشاور، شیراز، ایران
3) استادیار گروه شهرسازی، مؤسسه آموزش عالی آپادانا، شیراز، ایران

کد IOI مقاله : AAHF-ACZGKC
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    بازآفرینی شهری زمانی اثربخش است که محدوده‌های هدف بر اساس همپوشانی هم‌زمان محرومیت‌های اجتماعی، اقتصادی، کالبدی، دسترسی و محیط‌زیستی شناسایی شوند. هدف پژوهش حاضر، ارائه و آزمون یک چارچوب شفاف مکانی برای شناسایی و اولویت‌بندی بلوک‌های ناکارآمد در منطقه ۷ شهرداری شیراز است. داده‌های سرشماری بلوکی سال ۱۳۹۵، لایه‌های طرح تفصیلی و GIS منطقه، کنترل میدانی و قضاوت‌های مقایسه‌ای ۲۰ متخصص شهرسازی و بازآفرینی در یک مدل ترکیبی GIS–MCDA تلفیق شد. هجده شاخص پس از هم‌جهت‌سازی و نرمال‌سازی به مقیاس صفر تا یک منتقل و با فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی وزن‌دهی شدند؛ نسبت سازگاری ماتریس مقایسه‌ای ۰٫۰۷ به دست آمد. سپس شاخص ترکیبی ناکارآمدی با همپوشانی وزنی در سطح ۱٬۲۱۷ بلوک آماری محاسبه و الگوی فضایی آن با آزمون موران جهانی ارزیابی شد. نرخ بیکاری با وزن ۰٫۲۰۱ مهم‌ترین شاخص بود و پس از آن مجاورت با بافت ناکارآمد موجود، خانوار در واحد مسکونی، مجاورت صنعتی و نرخ باسوادی قرار گرفتند. ۵۵۹ بلوک در طبقه بسیار کم، ۲۱۸ بلوک در طبقه کم، ۲۳۱ بلوک در طبقه متوسط، ۱۶۵ بلوک در طبقه زیاد و ۴۴ بلوک در طبقه بسیار زیاد قرار گرفتند. طبقات زیاد و بسیار زیاد ۱۷٫۲ درصد بلوک‌ها و ۲۱٫۲ درصد جمعیت را دربرمی‌گیرند. مقدار موران جهانی برابر ۰٫۴۵۵۵۲۲ با آماره استاندارد ۵٫۶۵۲۳۹۴ و سطح معناداری کمتر از ۰٫۰۰۱ بود که از خوشه‌ای‌بودن فضایی امتیازها حکایت دارد. یافته‌ها بر ضرورت برنامه‌ای مرحله‌بندی‌شده تأکید می‌کند که مداخله فوری در بلوک‌های بسیار زیاد، ارتقای هماهنگ در بلوک‌های زیاد و پیشگیری و پایش در بلوک‌های متوسط را هم‌زمان دنبال کند.

کلمات کلیدی : بازآفرینی شهری ناکارآمدی شهری سیستم اطلاعات جغرافیایی تحلیل چندمعیاره فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی موران جهانی