شریعت، عقلانیت صوری و کنش اقتصادی: بازخوانی تحلیل ماکس وبر از فریسیان

شریعت، عقلانیت صوری و کنش اقتصادی: بازخوانی تحلیل ماکس وبر از فریسیان

سيد جلال الدين حسيني1

1) مربی سازمان آموزش فنی و حرفه ای

کد IOI مقاله : ABDE-ABCGAZ
محل انتشار : ششمین کنفرانس بین المللی تحقیقات پیشرفته در مدیریت و علوم انسانی مونیخ، آلمان(huconf.com)
چکیده :
    رابطه دین و اقتصاد در سنت علوم اجتماعی غالباً یا در قالب تقلیل‌گرایی اقتصادی فهم شده یا در چارچوب پیوند اخلاق پروتستانی و سرمایه‌داری مدرن بررسی گردیده است. با این حال، تحلیل ماکس وبر از یهودیت باستان و به‌ویژه فریسیان، کمتر به‌عنوان بخشی از نظریه عقلانی‌شدن او مورد بازخوانی مفهومی قرار گرفته است. مقاله حاضر با تمرکز بر اثر Das antike Judentum استدلال می‌کند که شریعت فریسی در دستگاه نظری وبر صرفاً نظامی اعتقادی نیست، بلکه صورتی از عقلانیت صوری است که از طریق قاعده‌مندی، تعمیم‌پذیری و تقدم قانون بر شخص، نوعی نظم پیش‌بینی‌پذیر در کنش اجتماعی ایجاد می‌کند. این نظم، به‌مثابه سازوکاری تاریخی، با الزامات کنش اقتصادی عقلانی دارای قرابت ساختاری است. مقاله با تمایزگذاری میان عقلانیت صوری و مادی، و با تأکید بر مفهوم «قرابت انتخابی»، نشان می‌دهد که پیوند دین و اقتصاد در اندیشه وبر نه علّی و خطی، بلکه ساختاری و تاریخی است. بدین‌ترتیب، تحلیل فریسیان به‌عنوان نمونه‌ای از عقلانی‌شدن دینی، امکان بازاندیشی نسبت میان قانون دینی و عقلانیت اقتصادی را فراهم می‌آورد.

کلمات کلیدی : ماکس وبر عقلانیت صوری عقلانی‌شدن کنش اقتصادی جامعه‌شناسی دین قرابت انتخابی