واکاوی راهکارهای پیشگیرانه دین اسلام در مواجهه و کاهش آسیب های اجتماعی

واکاوی راهکارهای پیشگیرانه دین اسلام در مواجهه و کاهش آسیب های اجتماعی

مجتبی گراوند1 مریم یوسفی2

1) دانشیار گروه تاریخ دانشگاه لرستان. ایران.
2) دبیر و دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه لرستان. ایران.

کد IOI مقاله : ABDZ-ABEDBF
محل انتشار : چهارمین همایش ملي روانشناسی، تربیت، آسیب های اجتماعی و رسانه(psy.marvdasht.iau.ir)
چکیده :
    چکیده این پژوهش به واکاوی نقش معماری معنوی اسلام در ارتقای تاب‌آوری اجتماعی و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی می‌پردازد. فرضیه اصلی بر این است که گذار از «کنترل بیرونی» مبتنی بر ترس از مجازات، به «خودکنترلی درونی» ناشی از باورهای دینی، پایدارترین راهکار مقابله با ناتوانی قوانین وضعی است. متن حاضر با استناد به نظریه‌های جامعه‌شناختی (مانند آنومی دورکیم) و روان‌شناسی، هشت محور کلیدی را تبیین می‌کند: نخست، خداباوری به عنوان تثبیت ناظر درونی و معناجویی؛ دوم، اقامه نماز برای پاکسازی روح و تنظیم ریتم زیستی؛ سوم، اعتقاد به معاد جهت ایجاد مسئولیت‌پذیری فرامرزی و امیدواری؛ چهارم، خودکنترلی و مهار نفس از طریق عباداتی چون روزه؛ پنجم، حکمرانی اسلامی عدالت‌محور برای ریشه‌کنی فساد ساختاری؛ ششم، تربیت دینی خانوادگی مبتنی بر عدالت و محبت؛ هفتم، امر به معروف و نهی از منکر به مثابه شبکه نظارتی اجتماعی؛ و هشتم، پرورش تفکر و بصیرت برای مصونیت در برابر تهاجمات فرهنگی. یافته‌ها نشان می‌دهد که دین اسلام با تزریق معنا، تنظیم هنجارها، تقویت پیوندهای اجتماعی و نهادینه کردن اخلاق خودتنظیم‌گر، نه تنها ریشه‌های فردی آسیب‌ها (مانند هوای نفس و بی‌هنجاری) را هدف قرار می‌دهد، بلکه با اصلاح ساختارهای حکومتی و خانوادگی، بستری امن برای سلامت روان و همبستگی اجتماعی فراهم می‌آورد. بنابراین، احیای این ارکان معنوی، راهکاری جامع و کارآمد برای کاهش جرم، طلاق، اعتیاد و انزوای اجتماعی در جوامع مدرن و سنتی است.

کلمات کلیدی : آسیب¬های اجتماعی اسلام سلامت روان باورهای دینی