بررسی تأثیر نظریات قبلی، اظهارات قضایی و جهت دهی اصحاب دعوا بر استقلال ذهنی کارشناس رسمی دادگستری

بررسی تأثیر نظریات قبلی، اظهارات قضایی و جهت دهی اصحاب دعوا بر استقلال ذهنی کارشناس رسمی دادگستری

حسین یوسفی1

1) کارشناس رسمی دادگستری

کد IOI مقاله : ABEB-ABFCEZ
محل انتشار : چهارمین کنفرانس بین المللی پیشرفت های اخیر در مهندسی، نوآوری و تکنولوژی - بلژیک(eitconf.com)
چکیده :
    بی‌طرفی و استقلال ذهنی کارشناس رسمی دادگستری از مهم‌ترین ارکان اعتبار نظریه کارشناسی در فرآیند دادرسی محسوب می‌شود. با این حال، تصمیم‌گیری کارشناسی همانند سایر فرآیندهای انسانی، همواره در معرض انواع سوگیری‌های شناختی قرار دارد. یکی از مهم‌ترین این سوگیری‌ها، «سوگیری لنگر» است که بر اثر مواجهه اولیه با اطلاعات جهت‌دهنده شکل می‌گیرد و می‌تواند ارزیابی‌های بعدی را تحت تأثیر قرار دهد. در فرآیند کارشناسی قضایی، عواملی نظیر مطالعه نظریات کارشناسی پیشین، نحوه تنظیم قرار کارشناسی، اظهارات قضایی، القائات وکلاء و اصحاب دعوا و حتی فضای رسانه‌ای پیرامون پرونده، ممکن است به‌صورت ناخودآگاه بر ذهن کارشناس اثر گذاشته و استقلال تحلیل تخصصی وی را مخدوش سازد. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع حقوقی، روان‌شناسی شناختی و مطالعات تطبیقی، به بررسی ابعاد مختلف سوگیری لنگر در کارشناسی قضایی می‌پردازد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که بخش قابل توجهی از اختلافات کارشناسی، تعارض نظریات و اعتراض به گزارش‌های کارشناسی، نه صرفاً ناشی از اختلاف فنی، بلکه متأثر از خطاهای شناختی و تأثیر اطلاعات پیشینی بر فرآیند تصمیم‌گیری کارشناسان است. همچنین بررسی نظام‌های حقوقی تطبیقی بیانگر آن است که برخی کشورها از طریق سازوکارهایی نظیر ارزیابی مستقل، محدودسازی اطلاعات غیرضروری و آموزش سوگیری‌های شناختی، درصدد کاهش آثار این پدیده برآمده‌اند. در نهایت، مقاله حاضر ضمن تبیین آثار حقوقی و قضایی سوگیری لنگر، راهکارهایی از جمله اصل حداقل اطلاعات لازم، آموزش تخصصی سوگیری‌های شناختی به کارشناسان رسمی، اصلاح شیوه ارجاع کارشناسی و طراحی فرآیندهای ارزیابی مستقل را برای ارتقای بی‌طرفی و اعتبار نظریات کارشناسی پیشنهاد می‌کند.

کلمات کلیدی : کارشناسی رسمی دادگستری سوگیری شناختی استقلال کارشناس بی‌طرفی کارشناسی ادله اثبات دعوا تصمیم‌گیری قضایی