واکاوی نظام تاثیرات ارزشی و هنجاری جامعه ی ایرانی بر معماری هم عصر خود؛ (نمونه موردی: مدرسه البرز تهران و مدرسه ابراهیم خان کرمان)
واکاوی نظام تاثیرات ارزشی و هنجاری جامعه ی ایرانی بر معماری هم عصر خود؛ (نمونه موردی: مدرسه البرز تهران و مدرسه ابراهیم خان کرمان)
علی حافظی بختیاری1 مهدی پرچمی برجوئی2
1) فارغ و التحصیل کارشناسی ارشد معماری گرایش مهندسی معماری، دانشگاه هنر تهران ( ایران)،art.ac.ir
2) فارغ و التحصیل کارشناسی ارشد گرایش معماری انرژی، دانشگاه آزاد اسلامی نجف آباد، ایران،iaun.ac.ir
کد IOI مقاله
:
ABFG-ACAEEB
محل انتشار :
دوازدهمین کنگره سالانه بین المللی عمران، معماری، هنر و توسعه شهری(12icsau.ir)
چکیده :
معماری هر دوره، بازتابدهندهی نظامهای ارزشی و هنجاری جامعهای است که آن را پدید آورده است. این پژوهش با تمرکز بر دو نمونهی موردی —مدارسِ دورههای قاجار و پهلوی— بررسی میکند که چگونه ورود اندیشهی مدرن به ایران، نظامهای فضایی معماری، بهویژه مفهوم «حریم خصوصی» را دگرگون ساخته است. این مطالعه با بهرهگیری از روششناسی توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعات اجتماعی-فرهنگی پیرامون سنت، مدرنیته و عصر قاجار، به مقایسهی «مدرسهی ابراهیمخان» در کرمان (نمونهای از گونهشناسی سنتی و درونگرا) با «مدرسهی البرز» و «خانهی معاون جردن» (که بهعنوان اقامتگاه معلمان، نمونهای از گونهشناسی مدرن و برونگراست) میپردازد. این مقایسه بر اساس شش معیار صورت گرفته است: نظام کالبدی، ورودی، نقش خودرو، پلکانها، گردش فضایی (سیرکولاسیون)، نما و حریم خصوصی. یافتهها نشان میدهند که معماری مدرسهی ابراهیمخان بر پایهی اصل «محرمیت» (حریم خصوصی/خلوت) و انعطافپذیری عملکردی شکل گرفته است؛ بهطوری که اجزای آن مستقیماً به حیاط مرکزی متصل بوده و کلیتی یکپارچه را تشکیل میدهند. در مقابل، در مدرسهی البرز، اجزای تشکیلدهنده به هویتها و عملکردهای مستقل و ثابتی دست یافتند؛ مسیرهای حرکتی به درون ساختمان منتقل شدند و پلکانها و ورودیها به عناصر معماری شاخص و تعیینکنندهای بدل گشتند. مهمترین پیامد این دگرگونی، تغییر در مقیاس حریم خصوصی است: از مقیاس «خانواده» (یا خانوار) به مقیاس «فرد». در «خانهی معاون جردن»، برای هر معلم فضایی خصوصی با عملکردی ثابت در نظر گرفته شده است؛ ویژگیای که در بخشهای اقامتیِ مدرسهی ابراهیمخان وجود نداشت.
کلمات کلیدی : سنت و تجدد معماری قاجاریه مدرسهی ابراهیم خان کرمان مدرسهی البرز تهران