واکاوی نظام تاثیرات ارزشی و هنجاری جامعه ی ایرانی بر معماری هم عصر خود؛ (نمونه موردی: مدرسه البرز تهران و مدرسه ابراهیم خان کرمان)

واکاوی نظام تاثیرات ارزشی و هنجاری جامعه ی ایرانی بر معماری هم عصر خود؛ (نمونه موردی: مدرسه البرز تهران و مدرسه ابراهیم خان کرمان)

علی حافظی بختیاری1 مهدی پرچمی برجوئی2

1) فارغ و التحصیل کارشناسی ارشد معماری گرایش مهندسی معماری، دانشگاه هنر تهران ( ایران)،art.ac.ir
2) فارغ و التحصیل کارشناسی ارشد گرایش معماری انرژی، دانشگاه آزاد اسلامی نجف آباد، ایران،iaun.ac.ir

کد IOI مقاله : ABFG-ACAEEB
محل انتشار : دوازدهمین کنگره سالانه بین المللی عمران، معماری، هنر و توسعه شهری(12icsau.ir)
چکیده :
    معماری هر دوره، بازتاب‌دهنده‌ی نظام‌های ارزشی و هنجاری جامعه‌ای است که آن را پدید آورده است. این پژوهش با تمرکز بر دو نمونه‌ی موردی —مدارسِ دوره‌های قاجار و پهلوی— بررسی می‌کند که چگونه ورود اندیشه‌ی مدرن به ایران، نظام‌های فضایی معماری، به‌ویژه مفهوم «حریم خصوصی» را دگرگون ساخته است. این مطالعه با بهره‌گیری از روش‌شناسی توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعات اجتماعی-فرهنگی پیرامون سنت، مدرنیته و عصر قاجار، به مقایسه‌ی «مدرسه‌ی ابراهیم‌خان» در کرمان (نمونه‌ای از گونه‌شناسی سنتی و درون‌گرا) با «مدرسه‌ی البرز» و «خانه‌ی معاون جردن» (که به‌عنوان اقامتگاه معلمان، نمونه‌ای از گونه‌شناسی مدرن و برون‌گراست) می‌پردازد. این مقایسه بر اساس شش معیار صورت گرفته است: نظام کالبدی، ورودی، نقش خودرو، پلکان‌ها، گردش فضایی (سیرکولاسیون)، نما و حریم خصوصی. یافته‌ها نشان می‌دهند که معماری مدرسه‌ی ابراهیم‌خان بر پایه‌ی اصل «محرمیت» (حریم خصوصی/خلوت) و انعطاف‌پذیری عملکردی شکل گرفته است؛ به‌طوری که اجزای آن مستقیماً به حیاط مرکزی متصل بوده و کلیتی یکپارچه را تشکیل می‌دهند. در مقابل، در مدرسه‌ی البرز، اجزای تشکیل‌دهنده به هویت‌ها و عملکردهای مستقل و ثابتی دست یافتند؛ مسیرهای حرکتی به درون ساختمان منتقل شدند و پلکان‌ها و ورودی‌ها به عناصر معماری شاخص و تعیین‌کننده‌ای بدل گشتند. مهم‌ترین پیامد این دگرگونی، تغییر در مقیاس حریم خصوصی است: از مقیاس «خانواده» (یا خانوار) ​​به مقیاس «فرد». در «خانه‌ی معاون جردن»، برای هر معلم فضایی خصوصی با عملکردی ثابت در نظر گرفته شده است؛ ویژگی‌ای که در بخش‌های اقامتیِ مدرسه‌ی ابراهیم‌خان وجود نداشت.

کلمات کلیدی : سنت و تجدد معماری قاجاریه مدرسه‌ی ابراهیم خان کرمان مدرسه‌ی البرز تهران