تبیین چارچوب نظری طراحی مدرسه با رویکرد روانشناسی محیط و کاهش اضطراب دانش‌آموزان

تبیین چارچوب نظری طراحی مدرسه با رویکرد روانشناسی محیط و کاهش اضطراب دانش‌آموزان

مهرنوش شمسیان1

1) دانشجوی مهندسی معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد گرگان، ایران.

کد IOI مقاله : ABFG-ACAHZH
محل انتشار : دوازدهمین کنگره سالانه بین المللی عمران، معماری، هنر و توسعه شهری(12icsau.ir)
چکیده :
    اضطراب در دوره کودکی و نوجوانی یکی از شایع‌ترین مشکلات روانی است و محیط مدرسه، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین فضاهای زندگی روزمره دانش‌آموز، می‌تواند در بروز یا کاهش آن نقشی تعیین‌کننده داشته باشد. پژوهش حاضر با هدف تبیین چارچوب نظری طراحی مدرسه با رویکرد روان‌شناسی محیط و کاهش اضطراب دانش‌آموزان و با روشی نظری-مروری و بر پایه تحلیل ادبیات روان‌شناسی محیطی، معماری فضاهای آموزشی و روان‌شناسی رشد انجام شد. یافته‌ها نشان دادند که اثر محیط کالبدی مدرسه بر اضطراب دانش‌آموز از یک مسیر خطی و ساده پیروی نمی‌کند، بلکه از طریق چهار سازوکار به‌هم‌پیوسته عمل می‌کند: کاهش محرک‌های تنش‌زا (صدا، تراکم، نور نامناسب و بی‌طبیعتی)، افزایش احساس کنترل و تسلط (حریم، قلمرو، خوانایی و انعطاف‌پذیری)، فراهم کردن فرصت بازیابی و آرامش (طبیعت، نور روز و رنگ آرام) و تقویت دلبستگی و تعلق مکانی (شخصی‌سازی، نشانه‌گذاری و مشارکت). بر این اساس، طراحی مدرسه با رویکرد کاهش اضطراب را می‌توان سازمان‌دهی آگاهانه ویژگی‌های کالبدی در راستای فعال‌سازی هم‌زمان این چهار سازوکار دانست. نتیجه اینکه کاهش اضطراب دانش‌آموز نه محصول یک راهکار منفرد، بلکه برآیند انسجام میان تصمیم‌های کالبدی، اجتماعی و مدیریتی مدرسه است.

کلمات کلیدی : روان‌شناسی محیط اضطراب دانش‌آموز طراحی مدرسه سلامت روان