بررسی نقش انعطاف‌پذیری معماری در یادگیری فعال از منظر روان‌شناسی محیطی

بررسی نقش انعطاف‌پذیری معماری در یادگیری فعال از منظر روان‌شناسی محیطی

فریبا موحدی مقدم1 سارا عظیمی2

1) کارشناسی ارشد روانشناسی عمومی
2) دانشجوی دکتری معماری واحد آزاد ساوه

کد IOI مقاله : ABFG-ACAZEG
محل انتشار : دوازدهمین کنگره سالانه بین المللی عمران، معماری، هنر و توسعه شهری(12icsau.ir)
چکیده :
    گذار از کلاس با چیدمان ثابت به فضای یادگیری انعطاف‌پذیر، یکی از مسائل مشترک معماری آموزشی و روان‌شناسی محیطی است؛ بااین‌حال، تغییر کالبد به‌تنهایی تبیین‌کننده کیفیت یادگیری نیست. هدف این پژوهش، تبیین سازوکارهای پیوند انعطاف‌پذیری معماری با یادگیری فعال و ارائه چارچوبی برای طراحی و ارزیابی فضاهای آموزشی است. پژوهش با روش مرور تلفیقی هدفمند و تحلیل مفهومی انجام شد. مطالعات تجربی و مروری مرتبط با کلاس‌های مدرسه و دانشگاه، همراه با منابع نظری قابلیت‌های کنشی، خودتعیین‌گری، تنظیم حریم و بار شناختی، بررسی و از نظر ویژگی فضایی، سازوکار روان‌شناختی، پیامد آموزشی و محدودیت استنباط مقایسه شدند. حاصل تحلیل، تفکیک پنج بعد انعطاف‌پذیری شامل تغییرپذیری چیدمان، تنظیم مرزها، تنوع موقعیت‌های یادگیری، کنترل شرایط محیطی و قابلیت بازآرایی در زمان است. این ابعاد از طریق امکان کنش، ادراک کنترل، تنظیم تعامل و حریم، مدیریت محرک‌ها و احساس تعلق می‌توانند از مشارکت و درگیری شناختی پشتیبانی کنند. در مقابل، شواهد مربوط به سروصدای مزاحم و آشفتگی دیداری نشان می‌دهد که بازبودن فضا الزاماً مزیت آموزشی ندارد. مدل پیشنهادی مقاله، رابطه معماری و یادگیری را مشروط به همسویی روش تدریس، توانایی استفاده از فضا، ویژگی‌های یادگیرنده و کیفیت محیط می‌داند و میان پیامدهای نزدیک مشارکت و پیامدهای دور یادداری و انتقال تمایز می‌گذارد. نتیجه آن است که معیار طراحی مطلوب، بیشینه‌کردن امکان جابه‌جایی نیست، بلکه فراهم‌کردن انتخاب‌های قابل استفاده و تغییر متناسب با تکلیف است. چارچوب ارائه‌شده ماهیت تبیینی دارد و برای آزمون تجربی و ارزیابی پس از بهره‌برداری پیشنهاد می‌شود.

کلمات کلیدی : انعطاف‌پذیری معماری یادگیری فعال روان‌شناسی محیطی معماری آموزشی کلاس درس