تبیین نقش مهندسی عوامل انسانی در طراحی داخلی واحدهای مسکونی

تبیین نقش مهندسی عوامل انسانی در طراحی داخلی واحدهای مسکونی

سپیده بابازاده سلوط1 اعظم ریواز2 بهار بهرامی3

1) گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه خاتم، تهران، ایران
2) گروه معماری، واحد هنرهای اسلامی ایرانی استاد فرشچیان، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3) گروه معماری، واحد هنرهای اسلامی ایرانی استاد فرشچیان، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

کد IOI مقاله : ABFG-ACZGAD
محل انتشار : دوازدهمین کنگره سالانه بین المللی عمران، معماری، هنر و توسعه شهری(12icsau.ir)
چکیده :
    محدودیت مساحت در واحدهای مسکونی کوچک شهری، استفاده بهینه از فضا و تأمین هم‌زمان نیازهای عملکردی، محیطی و ادراکی ساکنان را به یکی از چالش‌های مهم طراحی داخلی تبدیل کرده است. در چنین شرایطی، توجه به مهندسی عوامل انسانی می‌تواند در هماهنگ‌سازی ویژگی‌های فضایی با نیازهای جسمی، رفتاری و ادراکی کاربران نقش مؤثری داشته باشد. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش عوامل انسانی در طراحی داخلی واحدهای مسکونی کوچک و شناسایی مهم‌ترین مؤلفه‌های مؤثر بر کیفیت استفاده از فضا انجام شده است. روش پژوهش کیفی و با رویکرد پدیدارشناسانه و مطالعه چندموردی انجام گرفته است. داده‌ها از طریق مشاهده مستقیم، مستندسازی تصویری و مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با ساکنان شش واحد مسکونی کوچک در تهران و کرج گردآوری و با استفاده از تحلیل محتوای کیفی بررسی شدند. نمونه‌های مورد مطالعه از نظر مساحت، تعداد اتاق‌ها، ترکیب خانوار و ویژگی‌های کالبدی متفاوت بودند و در تحلیل تطبیقی، مؤلفه‌هایی شامل نور طبیعی و آسایش بصری، تهویه و آسایش محیطی، سازماندهی فضایی و عملکرد، سازماندهی آشپزخانه، حرکت و دسترسی، تناسبات انسانی، مبلمان و نحوه استقرار آن، فضای ذخیره‌سازی، حریم خصوصی و کیفیت بصری و ادراک فضا مورد بررسی قرار گرفتند. یافته‌ها نشان دادند که در واحدهای کوچک، کیفیت استفاده از فضا تنها به میزان مساحت وابسته نیست، بلکه نحوه سازماندهی عناصر، امکان حرکت و دسترسی، جانمایی مبلمان و تجهیزات، تأمین فضای ذخیره‌سازی، دریافت نور طبیعی و کیفیت تهویه نیز در شکل‌گیری شرایط مطلوب سکونت مؤثرند. همچنین، برخی مشکلات مانند محدودیت گردش در اطراف مبلمان، کمبود فضای ذخیره‌سازی، ضعف نور طبیعی، ناکارآمدی آشپزخانه و تداخل عناصر کالبدی با فضای قابل استفاده در چند نمونه مشاهده شد. بر اساس نتایج، طراحی داخلی واحدهای مسکونی کوچک باید از رویکرد صرفاً زیبایی‌شناختی فاصله گرفته و با تمرکز بر تناسب نیازهای انسان، فعالیت‌های روزمره و ویژگی‌های محیط، به افزایش کارایی، آسایش و کیفیت ادراک فضا منجر شود.

کلمات کلیدی : مهندسی عوامل انسانی طراحی داخلی طراحی داخلی مسکونی آسایش محیطی سازماندهی فضایی