بررسی تحلیلی نقش هوش مصنوعی و سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی در توسعه سامانه‌های هوشمند مدیریت بحران شهری

بررسی تحلیلی نقش هوش مصنوعی و سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی در توسعه سامانه‌های هوشمند مدیریت بحران شهری

محمد جلالی1 کمیل جعفری تیرتاشی2 عزیزاله قلی‌پور3

1) گروه مهندسی کامپیوتر، دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران،
2) گروه مهندسی عمران، دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران،
3) گروه مهندسی برق، دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران،

کد IOI مقاله : ABFG-ACZGAE
محل انتشار : دوازدهمین کنگره سالانه بین المللی عمران، معماری، هنر و توسعه شهری(12icsau.ir)
چکیده :
    گسترش شهرنشینی، پیچیده‌شدن زیرساخت‌ها و افزایش مواجهه شهرها با مخاطرات طبیعی و انسان‌ساخت، ضرورت توسعه سامانه‌های هوشمند مدیریت بحران را افزایش داده است. سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی (GIS) زیرساخت مهمی برای مدیریت داده‌های مکانی و تحلیل بحران محسوب می‌شوند؛ بااین‌حال، در مواجهه با حجم، سرعت، ناهمگونی و پویایی داده‌های نوین شهری با محدودیت‌هایی روبه‌رو هستند. در مقابل، پیشرفت هوش مصنوعی، یادگیری ماشین، یادگیری عمیق، GeoAI، سنجش‌ازدور، دوقلوهای دیجیتال و مدل‌های زبانی بزرگ، امکان توسعه سامانه‌های پیش‌بین، تطبیقی و تصمیم‌یار را فراهم کرده است. این مقاله با رویکرد مروری ـ تحلیلی، مطالعات عمدتاً منتشرشده در سال‌های 2024 تا 2026 را بررسی و بر اساس فناوری، نوع داده، روش هوش مصنوعی، کاربرد بحران و سطح تصمیم‌گیری طبقه‌بندی می‌کند. نتایج نشان می‌دهد که ترکیب AI و GIS در پیش‌بینی سیلاب، ارزیابی آسیب‌پذیری، تشخیص خسارت، هشدار سریع، تحلیل ریسک و پشتیبانی تصمیم کاربردهای قابل‌توجهی دارد. همچنین، دوقلوهای دیجیتال امکان یکپارچه‌سازی داده‌های مکانی، حسگرها، مدل‌های تحلیلی و زیرساخت‌های شهری را فراهم کرده و مدل‌های زبانی بزرگ (LLM) تعامل طبیعی‌تر با داده‌ها و سامانه‌های تصمیم‌یار را امکان‌پذیر ساخته‌اند. با این حال، چالش‌هایی همچون توضیح‌پذیری، عدم‌قطعیت، انتقال‌پذیری بین شهرها، اعتبارسنجی برخط، حریم خصوصی و امنیت همچنان پابرجاست. مهم‌ترین شکاف شناسایی‌شده، فاصله میان مدل‌های تحلیلی و سامانه‌های عملیاتی تصمیم‌یار است. در نهایت، معماری پیشنهادی مقاله با یکپارچه‌سازی AI، GIS، IoT، سنجش‌ازدور، داده‌های اجتماعی، دوقلوی دیجیتال و لایه تصمیم‌یار، یک چرخه بسته شامل ادراک، پیش‌بینی، شبیه‌سازی، تصمیم‌گیری و بازخورد ارائه می‌کند.

کلمات کلیدی : هوش مصنوعی gis geoai مدیریت بحران شهری مدل‌های زبانی بزرگ دوقلوی دیجیتال