از تقلید فرم تا ترجمه روابط: بازخوانی انتقادی رویکردهای زیست‌تقلیدی در معماری

از تقلید فرم تا ترجمه روابط: بازخوانی انتقادی رویکردهای زیست‌تقلیدی در معماری

فاطمه علی زاده1 محمدرضا حیدری2

1) گروه معماری، دانشگاه تهران
2) گروه معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین

کد IOI مقاله : ABFG-ACZKGE
محل انتشار : دوازدهمین کنگره سالانه بین المللی عمران، معماری، هنر و توسعه شهری(12icsau.ir)
چکیده :
    زیست‌تقلید در معماری شامل مجموعه‌ای از رویکردهای متنوع است که از برداشت‌های فرمی از موجودات زنده آغاز می‌شوند و تا انتقال سازوکارهای زیستی و الگوبرداری از فرایندهای حاکم بر اکوسیستم‌ها گسترش می‌یابند. بااین‌وجود، بهره‌گیری از الگوهای موجود در طبیعت یا استفاده از سازوکارهای زیستی در طراحی یک ساختمان، به‌خودی‌خود نشان‌دهنده شکل‌گیری رابطه‌ای مطلوب میان معماری و محیط زنده نیست. بر همین اساس، مسئله محوری پژوهش حاضر، واکاوی انتقادی تمایز میان تقلید از طبیعت، انتقال عملکردهای زیستی و درک روابط اکوسیستمی در معماری است. این پژوهش با اتخاذ رویکردی کیفی و روش تحلیلی-تطبیقی، ادبیات مرتبط با زیست‌تقلید، طراحی اکوسیستم‌محور، طراحی احیاگر و راهکارهای مبتنی بر طبیعت را مورد بررسی قرار می‌دهد. همچنین، با تکیه بر مطالعات مروری و شواهد تجربی منتشرشده، قابلیت‌ها و محدودیت‌های هر یک از این رویکردها را تحلیل می‌کند. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که تمایز اساسی میان این رویکردها را نمی‌توان صرفاً در میزان پیچیدگی فرم یا فناوری به‌کاررفته جست‌وجو کرد؛ بلکه این تفاوت به ماهیت دانشی مربوط است که از طبیعت استخراج می‌شود و نیز به نوع شواهدی بستگی دارد که برای سنجش موفقیت طراحی مورد استفاده قرار می‌گیرند. اگرچه رویکردهای مبتنی بر فرم و عملکرد می‌توانند نتایج ارزشمندی در زمینه‌های زیبایی‌شناختی و فنی به همراه داشته باشند، ارزیابی ادعاهای مرتبط با عملکرد اکولوژیک مستلزم توجه به ویژگی‌های زمینه مکانی، روابط زیستی، پیامدهای پیش‌بینی‌نشده و تداوم نتایج در گذر زمان است. از این منظر، پژوهش حاضر بر این نکته تأکید دارد که حرکت از تقلید فرم به سوی ترجمه روابط، باید به‌مثابه دگرگونی در مبانی تحلیل و ارزیابی معماری در نظر گرفته شود، نه صرفاً رویکردی تازه برای شکل‌دهی به فرم. در نهایت، پیامدهای این تمایز برای ارزیابی پروژه‌های معماری و تعیین مسیرهای پژوهشی آتی تبیین می‌شوند.

کلمات کلیدی : زیست‌تقلید معماری زیست‌الهام منطق اکوسیستم‌ها اکوسیستم‌محور طراحی احیاگر تنوع زیستی طبیعت