ظرفیت‌های فقهی و حقوقی قاعده عسر و حرج در حمایت از زوجه در حقوق ایران؛ با تأکید بر کارآمدسازی ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی

ظرفیت‌های فقهی و حقوقی قاعده عسر و حرج در حمایت از زوجه در حقوق ایران؛ با تأکید بر کارآمدسازی ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی

محدثه کشاورزپور1 یاسمن سعیدی2

1) گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، تهران، ایران
2) استادیار گروه فقه و مبانی حقوق، دانشکده ادبیات و علوم انسانی ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، تهران، ایران (نویسنده مسئول)

کد IOI مقاله : ABFK-ABKFFF
محل انتشار : سومین همایش بین المللی پژوهش های نوین در مدیریت، حقوق، علوم انسانی و کارآفرینی(icmlhe.ir)
چکیده :
    قاعده عسر و حرج از مهم‌ترین سازوکارهای فقهی و حقوقی برای حمایت از زوجه در برابر وضعیت‌هایی است که استمرار زندگی مشترک را با مشقت غیرقابل تحمل مواجه می‌سازد. قانون‌گذار جمهوری اسلامی ایران با الهام از مبانی فقه امامیه و در راستای حمایت از حقوق زن و تحکیم بنیان خانواده، ظرفیت این قاعده را در ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی نهادینه کرده است. با وجود تصریح قانونی به برخی مصادیق عسر و حرج، ماهیت نسبی و متغیر این مفهوم، عدم حصری بودن مصادیق و تفاوت شرایط فردی و اجتماعی زوجین، ضرورت تبیین معیارهای منسجم برای احراز آن را آشکار می‌سازد. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع فقهی و حقوقی، درصدد تبیین ظرفیت‌های قاعده نفی حرج در حمایت از زوجه و بررسی معیارهای احراز آن در نظام حقوقی ایران است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که رویکرد صحیح به ماده ۱۱۳۰، مستلزم جمع میان معیار عرفی و وضعیت شخصی زوجه است؛ به‌گونه‌ای که از یک‌سو از اعمال سلیقه‌ای و برداشت‌های متفاوت در تشخیص عسر و حرج جلوگیری شود و از سوی دیگر، انعطاف لازم برای شناسایی مصادیق نوپدید حفظ گردد. بر این اساس، تقویت معیارهای قضایی احراز عسر و حرج، توجه همزمان به عرف، شرایط مادی، روحی و اجتماعی زوجه و بهره‌گیری منسجم از ظرفیت‌های فقه امامیه می‌تواند ضمن حمایت مؤثر از حقوق زن، از فروپاشی بی‌ضابطه خانواده جلوگیری کرده و به تحقق همزمان عدالت خانوادگی و تحکیم بنیان خانواده کمک کند.

کلمات کلیدی : عسر و حرج زوجه قاعده نفی حرج ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی حمایت از خانواده