تحلیل گفتمان تحول‌گرای برنامه‌ریزی شهری در عصر شهرهای خلاق: از روایت‌های حکمرانی تا تجربیات زیسته در بستر چندفرهنگی

تحلیل گفتمان تحول‌گرای برنامه‌ریزی شهری در عصر شهرهای خلاق: از روایت‌های حکمرانی تا تجربیات زیسته در بستر چندفرهنگی

سید محمد رشتیان1 آرمین امیری2 محمد مسعود3

1) استادیار گروه شهرسازی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان (خوراسگان)، ایران
2) دانشجوی دکترای تخصصی شهرسازی، دانشگاه اسلامی واحد اصفهان (خوراسگان)، ایران
3) استاد تمام گروه معماری و شهرسازی دانشگاه هنر اصهان، ایران

کد IOI مقاله : ABGG-ABKZZE
محل انتشار : یازدهمین کنفرانس بین المللی پژوهش در علوم و مهندسی و هشتمین کنگره بین المللی عمران، معماری و شهرسازی آسیا(11icrsie.ir)
چکیده :
    چکیده این پژوهش با هدف تحلیل گفتمان تحول‌گرای برنامه‌ریزی شهری در عصر شهرهای خلاق، به بررسی نسبت میان روایت‌های حکمرانی شهری و تجربیات زیسته شهروندان در بستر چندفرهنگی می‌پردازد. مسئله اصلی پژوهش آن است که چگونه گفتمان‌های مسلط و حاشیه‌ای در نظام برنامه‌ریزی شهری شکل می‌گیرند و این گفتمان‌ها چه نقشی در تحقق یا تضعیف الگوی شهر خلاق ایفا می‌کنند. چارچوب نظری پژوهش بر پیوند میان ادبیات برنامه‌ریزی گفتمانی، شهر خلاق، حکمرانی مشارکتی و خوانش فرهنگی–اجتماعی از توسعه شهری استوار است. روش پژوهش کیفی و مبتنی بر تحلیل گفتمان انتقادی است و داده‌ها از طریق بررسی اسناد برنامه‌ریزی، متون سیاستی، گزارش‌های مدیریتی و روایت‌های تخصصی و محلی گردآوری و در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و گزینشی تحلیل شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که گفتمان غالب در نظام برنامه‌ریزی شهری همچنان توسعه‌محور، نظم‌گرا و تا حد زیادی متکی بر منطق فنی و کالبدی است و مفاهیمی چون توسعه اقتصادی، زیرساخت، ساماندهی و پروژه، جایگاه مرکزی در اسناد و روایت‌های مدیریتی دارند. در مقابل، مفاهیمی مانند مشارکت اجتماعی، عدالت فضایی، هویت محلی، تنوع فرهنگی و خلاقیت شهری، هرچند در سطح گفتار حضور دارند، اما غالباً در حاشیه سیاست‌گذاری و اجرا قرار می‌گیرند. همچنین نتایج نشان می‌دهد که چندفرهنگی‌بودن در گفتمان رسمی، واجد بازنمایی دوگانه است؛ به‌گونه‌ای که هم به‌عنوان ظرفیت فرهنگی و سرمایه خلاق و هم به‌عنوان مسئله‌ای مدیریتی و نیازمند کنترل دیده می‌شود. در سطح تجربیات زیسته نیز شکاف معناداری میان روایت رسمی برنامه‌ریزان و برداشت شهروندان و کنشگران محلی از شهر مشاهده شد. بر این اساس، پژوهش نتیجه می‌گیرد که تحقق شهر خلاق و عادلانه مستلزم تحول در زبان، منطق و ساختار سیاست‌گذاری شهری و حرکت به سوی حکمرانی گفت‌وگومحور، مشارکتی و حساس به تنوع فرهنگی است.

کلمات کلیدی : تحلیل گفتمان انتقادی برنامه‌ریزی شهری شهر خلاق حکمرانی مشارکتی چندفرهنگی تجربه زیسته عدالت فرهنگی