معماری مدرسه به‌مثابه «معلم سوم»؛ تحلیلی میان‌رشته‌ای از نقش محیط در یادگیری

معماری مدرسه به‌مثابه «معلم سوم»؛ تحلیلی میان‌رشته‌ای از نقش محیط در یادگیری

فریبا موحدی مقدم1 سارا عظیمی2

1) کارشناسی ارشد روانشناسی عمومی
2) دانشجوی دکتری معماری واحد آزاد ساوه

کد IOI مقاله : ABGG-ACAZED
محل انتشار : یازدهمین کنفرانس بین المللی پژوهش در علوم و مهندسی و هشتمین کنگره بین المللی عمران، معماری و شهرسازی آسیا(11icrsie.ir)
چکیده :
    معماری مدرسه در رویکرد «معلم سوم» بخشی از فرایند یادگیری است، اما تبیین نقش آن نیازمند تفکیک کیفیت کالبدی، تجربه محیطی و عمل تربیتی است. هدف این پژوهش، صورت‌بندی سازوکارهای اثرگذاری محیط بر یادگیری و ارائه چارچوبی برای طراحی و ارزیابی مدرسه است. پژوهش با روش مرور تلفیقی انتقادی و تحلیل مفهومی انجام شد. منابع فارسی و انگلیسی در حوزه معماری آموزشی، روان‌شناسی محیطی و علوم تربیتی به‌صورت هدفمند انتخاب و بر اساس نوع شاهد، متغیر محیطی، سازوکار پیشنهادی، پیامد یادگیری و محدودیت استنباط مقایسه شدند. حاصل تحلیل، شناسایی پنج مسیر اثرگذاری شامل تنظیم بار حسی و آسایش، فراهم‌کردن امکانات کنش، سازمان‌دهی تعامل اجتماعی، تقویت اختیار و تعلق، و تبدیل اجزای محیط به منابع یادگیری است. این مسیرها در مدلی سه‌سطحی از کالبد، تجربه محیطی و فرایند یادگیری تلفیق شدند. تحلیل شواهد نشان می‌دهد که تغییر فضا به‌تنهایی تضمین‌کننده ارتقای یادگیری نیست و کیفیت تدریس، امکان واقعی استفاده از فضا، ویژگی‌های رشدی دانش‌آموزان و مدیریت مدرسه در تحقق ظرفیت آموزشی محیط نقش تعیین‌کننده دارند. نوآوری پژوهش، تعریف عملیاتی «معلم سوم» بر پایه امکانات قابل‌استفاده و تبدیل این تعریف به شاخص‌های ارزیابی است. بر این اساس، طراحی مدرسه باید همراه با برنامه بهره‌برداری تربیتی، مشارکت کاربران و ارزیابی پس از بهره‌برداری انجام شود. چارچوب پیشنهادی برای بازطراحی تدریجی مدارس موجود نیز کاربرد دارد و به ساخت بناهای جدید محدود نیست.

کلمات کلیدی : معماری مدرسه معلم سوم محیط یادگیری روان‌شناسی محیطی یادگیری فعال