منطق تناسب در پاسخ جنگی بر پایه قاعده «رُدُّوا الحَجَرَ مِن حَیثُ جاءَ» خوانش تفسیری و تقریر بازدارندگی در کلام رهبر شهید

منطق تناسب در پاسخ جنگی بر پایه قاعده «رُدُّوا الحَجَرَ مِن حَیثُ جاءَ» خوانش تفسیری و تقریر بازدارندگی در کلام رهبر شهید

مهدی سیفی1 سیده خدیجه موسوی لایق2

1) پژوهشگر
2) پژوهشگر

کد IOI مقاله : ABKH-ACADKZ
محل انتشار : چهارمین کنفرانس بین المللی پژوهش های کاربردی در علوم انسانی، اقتصاد، مدیریت و حسابداری(icrhema.com)
چکیده :
    این مقاله می‌کوشد قاعده «رَدُّوا الحَجَرَ مِن حَیثُ جاءَ فَإِنَّ الشَّرَّ لا یَدْفَعُهُ إِلَّا الشَّرُّ» (نهج‌البلاغه، حکمت ۳۱۴) را به‌عنوان یک اصل راهبردی در سیاست و جنگ صورت‌بندی کند و آن را با منطق «تناسب» در پنج سطح ؛ تاکتیک، راهبرد، هدف‌گزینی، گونه و شدت پاسخ، و سیاست کلان جنگ وجودی‑وجودی ، پیوند دهد. سپس با افزودن سطح ششم (تناسب در جنگ ترکیبی)، مدلی چندسطحی برای تقریر بازدارندگی ارائه می‌شود. داده‌های پژوهش، بیانات رهبر انقلاب در پایگاه KHAMENEI.IR است که با روش تحلیل مضمون جهت‌دار و به‌شکل اسنادی‑کتابخانه‌ای بررسی شده است و با شواهد نهج‌البلاغی برگرفته از «تفسیر موضوعی نهج‌البلاغه» رهبر شهید، تکمیل می‌گردد. یافته اصلی آن است که قاعده موردبحث، نه دعوت به تشدید بی‌ضابطه، بلکه صورت‌بندی «تناسب بازدارنده» است: پاسخ باید در همان سطحی که تهاجم رخ داده، و با همان کارکرد (نه لزوماً همان مصداق) اعمال شود تا هزینه تهاجم را برای دشمن از هزینه پاسخ بیشتر کند و بدین‌سان بازدارندگی پایدار شود. تحلیل اصولی حدیث نشان می‌دهد که «مِن حَیثُ جاءَ» قید جهت است، نه قید مقدار؛ و تعلیل «فَإِنَّ الشَّرَّ لا یَدْفَعُهُ إِلَّا الشَّرُّ» عام است و مناط حکم را «دفع شر با شر» قرار می‌دهد. بر این پایه، پاسخ می‌تواند محکم‌تر و فراتر از تهاجم باشد، به شرط حفظ چهار قید: جهت کارکردی، کفایت در دفع، قاعده‌مندی اخلاقی، و تناظر کارکردی در هدف‌گزینی. واژگان کلیدی: تناسب، بازدارندگی، قاعده «رُدُّوا الحَجَر»، جنگ وجودی، جنگ ترکیبی، دشمن‌شناسی، رهبر شهید.

کلمات کلیدی : واژگان کلیدی تناسب بازدارندگی قاعده «رُدُّوا الحَجَر» جنگ وجودی جنگ ترکیبی دشمن‌شناسی رهبر شهید