خنده به هر قیمت؛ تحلیل تطبیقی تأثیر ابتذال نمایشی و کمدی هنرمندانه بر اقتصاد گیشه و ذائقه فرهنگی مخاطب تئاتر

خنده به هر قیمت؛ تحلیل تطبیقی تأثیر ابتذال نمایشی و کمدی هنرمندانه بر اقتصاد گیشه و ذائقه فرهنگی مخاطب تئاتر

محمد محسن حائری‌زاده1 سیدمحمد علمدار2

1) دانشجوی دکترای مدیریت رسانه. دانشگاه آزاد تهران، تهران، ایران؛ مدرس دانشگاه.
2) کارشناسی ارشد رشته پژوهش هنر، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد، ایران.

کد IOI مقاله : ABKH-ACAFFH
محل انتشار : چهارمین کنفرانس بین المللی پژوهش های کاربردی در علوم انسانی، اقتصاد، مدیریت و حسابداری(icrhema.com)
چکیده :
    این مقاله به تحلیل تطبیقی دو الگوی متضاد کمدی در تئاتر می‌پردازد: کمدی هنرمندانه که خنده را ابزار نقد اجتماعی، شخصیت‌پردازی و انسجام دراماتیک می‌سازد، و کمدی مبتنی بر ابتذال نمایشی که خنده را به هدف نهایی و کالای قابل فروش تقلیل می‌دهد. مسئله کانونی پژوهش، تنشی است که میان «رضایت مقطعی گیشه» و «پایداری اقتصادی و فرهنگی صنعت تئاتر» شکل می‌گیرد. چارچوب نظری مقاله بر تلفیق سه سنت استوار است: جامعه‌شناسی خنده و کارکرد اجتماعی آن با تکیه بر برجسون؛ نقد صنعت فرهنگ آدورنو و هورکهایمر برای تبیین تجاری‌شدن خنده؛ و نظریه سرمایه فرهنگی و ذائقه بوردیو برای توضیح تفاوت انتخاب‌های مخاطب. در ادامه، شش شاخص عملیاتی دراماتیک — ساختار پیرنگ‌محور در برابر شوخی‌محور، کارکرد خنده، نسبت بدن و کلام به موقعیت، الگوی مخاطب، پایداری گیشه و اثر بازتابی — برای تفکیک دو سر این طیف تدوین می‌شود. شواهد بازار تئاتر تجاری نشان می‌دهد که فروش بالا لزوماً نشانه سلامت ساختاری صنعت نیست: بر پایه گزارش‌های رسمی، فصل ۲۰۲۴–۲۰۲۵ برادوی با ۱٫۸۹ میلیارد دلار فروش و ۱۴٫۷ میلیون تماشاگر رکورد تاریخی ثبت کرد، اما فصل بعد با وجود رشد ۱ درصدی فروش به ۱٫۹۱ میلیارد دلار، در شمار تماشاگر (۱۴٫۵۷۷٫۳۲۲ نفر) و ضریب پر شدن صندلی‌ها (۹۰٫۸ درصد) افت کرد. این نوسان، فرضیه «تورم قیمت به‌جای گسترش مخاطب» را تقویت می‌کند. مقاله در پایان یک مدل مفهومی سه‌لایه ارائه می‌دهد که جایگاه ابتذال نمایشی، کمدی هنرمندانه و پیوندهای نهادی میان تولید، رسانه و سیاست‌گذاری فرهنگی را مشخص می‌کند.

کلمات کلیدی : کمدی هنرمندانه ابتذال نمایشی اقتصاد تئاتر صنعت فرهنگ سرمایه فرهنگی ذائقه مخاطب پایداری گیشه