نقش مراودات فرهنگی ایران و غرب در تحول هنر کاشی‌کاری معماری دوره قاجار

نقش مراودات فرهنگی ایران و غرب در تحول هنر کاشی‌کاری معماری دوره قاجار

پریسا شاه وردی1 هانیه معصومی2

1) مربی، گروه معماری و شهرسازی، دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران
2) دانشجوی کارشناسی ارشد معماری، مؤسسه آموزش عالی احرار، رشت، ایران

کد IOI مقاله : ABZE-ABHHBB
محل انتشار : پنجمین کنگره بین المللی مهندسی عمران ، معماری ، مصالح ساختمانی و محیط زیست(caucong.com)
چکیده :
    دوره قاجار یکی از مهم‌ترین مقاطع تحول در هنر و معماری ایران به‌شمار می‌آید که هم‌زمان با گسترش مراودات فرهنگی، سیاسی و اقتصادی ایران با کشورهای غربی، زمینه دگرگونی در بسیاری از هنرهای تزیینی، به‌ویژه کاشی‌کاری معماری را فراهم ساخت. پژوهش حاضر با هدف تحلیل نقش مراودات فرهنگی ایران و غرب در تحول هنر کاشی‌کاری معماری دوره قاجار، به بررسی چگونگی بازتاب این تعاملات در نقوش، ترکیب‌بندی، مضامین بصری، رنگ‌آمیزی و شیوه‌های اجرایی کاشی‌کاری می‌پردازد. این پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و رویکرد تاریخی انجام شده و داده‌های آن از طریق مطالعات کتابخانه‌ای، بررسی منابع تاریخی، تحلیل اسناد تصویری و مطالعه نمونه‌های شاخص معماری دوره قاجار گردآوری و تحلیل شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اگرچه اصول بنیادین معماری قاجار همچنان بر سنت‌های معماری ایرانی استوار بوده است، اما هنر کاشی‌کاری این دوره تحت تأثیر گسترش تعاملات فرهنگی با غرب، دگرگونی‌های چشمگیری را تجربه کرده است. ورود مضامین واقع‌گرایانه، مناظر اروپایی، پرتره‌های انسانی، تنوع رنگی، شیوه‌های نوین ترکیب‌بندی و تغییر در بیان تصویری، از مهم‌ترین نمودهای این تحول به‌شمار می‌آیند. این تغییرات صرفاً بیانگر اقتباس از هنر غرب نیست، بلکه نشان‌دهنده بازآفرینی خلاقانه عناصر بصری غربی در چارچوب سنت‌های هنری ایران است؛ فرآیندی که به شکل‌گیری زبانی تصویری تازه در کاشی‌کاری معماری قاجار انجامید. نتایج پژوهش بیانگر آن است که تحول هنر کاشی‌کاری معماری دوره قاجار بیش از آنکه حاصل تأثیرپذیری یک‌جانبه از غرب باشد، محصول تعامل میان‌فرهنگی و تلفیق آگاهانه سنت‌های ایرانی با دستاوردهای هنری غرب است. از این منظر، کاشی‌کاری قاجاری را می‌توان جلوه‌ای از پویایی هنر ایرانی در مواجهه با جریان‌های فرهنگی نوین دانست که ضمن حفظ هویت بومی، توانسته است مفاهیم و الگوهای بصری جدید را در قالبی خلاقانه بازتفسیر کند.

کلمات کلیدی : کاشی‌کاری معماری دوره قاجار مراودات فرهنگی ایران و غرب هنر قاجار نقوش تزئینی تعاملات فرهنگی