مسیح مانوی و بازسازی ایرانی منجی: بازخوانی تطبیقی عناصر مهرایی در مسیح‌شناسی مانی

مسیح مانوی و بازسازی ایرانی منجی: بازخوانی تطبیقی عناصر مهرایی در مسیح‌شناسی مانی

سید جلال الدین حسینی1

1) مربی سازمان آموزش فنی و حرفه ای کشور

کد IOI مقاله : ACBK-ABKAZK
محل انتشار : شانزدهمین کنفرانس بین المللی زبان ، ادبیات، تاریخ و تمدن(https://iclp.ir)
چکیده :
    مانویت یکی از مهم‌ترین جنبش‌های دینی اواخر باستان است که توسط مانی (Mani) در سده سوم میلادی بنیان نهاده شد و در مدت کوتاهی از مرزهای ایران فراتر رفت و تا قلمرو روم، آسیای مرکزی و چین گسترش یافت. پژوهش حاضر با رویکردی تاریخی ـ تطبیقی، به بررسی نسبت میان «مسیح مانوی» و سنت نجات‌بخش ایرانی، به‌ویژه آیین مهر، می‌پردازد. مسئله اصلی پژوهش آن است که چگونه مانی مفهوم عیسی را از چهارچوب سنتی مسیحیت اولیه خارج کرده و آن را در بستری ایرانی ـ کیهانی بازسازی نموده است. این پژوهش با استفاده از روش کتابخانه‌ای، تحلیل متون مانوی و مطالعات تطبیقی تاریخ ادیان انجام شده و از مفاهیمی چون «جهان‌شمولی دینی»، «جهانی‌شدن پیشامدرن» و «هویت فراملی» بهره می‌گیرد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که عیسیِ مانوی، برخلاف تصویر ارتدوکس مسیحی، موجودی نورانی و کیهانی است که نقش او بیدارسازی روح و رهایی نور از جهان ماده است. همچنین، شباهت‌های مفهومی میان مسیحِ مانوی و سنت مهرایی، به‌ویژه در حوزه نور، میانجی‌گری و نجات کیهانی، نشان می‌دهد که مانی احتمالاً مفهوم منجی را در چارچوب جهان‌بینی ایرانی بازتفسیر کرده است. مقاله نتیجه می‌گیرد که مانویت را می‌توان یکی از نخستین پروژه‌های تاریخی برای جهانی‌سازی معنویت و بازسازی فراملیِ مفهوم منجی در جهان باستان دانست.

کلمات کلیدی : مانویت مانی مسیح مانوی آیین مهر منجی کیهانی جهانی‌شدن پیشامدرن تاریخ ادیان