معیارها و سازوکارهای تخصیص بهینه ریسک اقتصادی در قراردادهای عمرانی

معیارها و سازوکارهای تخصیص بهینه ریسک اقتصادی در قراردادهای عمرانی

عظیم حسینی1 مجید صبوری2

1) استاد دانشگاه ازاد اسلامی تهران جنوب
2) دانشجوی دکتری مدیریت ساخت دانشگاه آزاد اسلامی تهران جنوب

کد IOI مقاله : ACDK-ACZAEK
محل انتشار : چهارمین کنفرانس مهندسی عمران، معماری و شهرسازی(4cau.ir)
چکیده :
    پروژه های عمرانی به دلیل طولانی‌بودن دوره اجرا، تعدد ذی ‌نفعان و وابستگی به شرایط اقتصادی، در معرض طیف گسترده‌ای از ریسک‌های قراردادی قرار دارند. در این میان، ریسک‌های اقتصادی از جمله تورم و افزایش قیمت نهاده‌ها، نوسانات نرخ ارز، تغییر هزینه‌های تأمین مالی و تأخیر در پرداخت مطالبات می توانند تعادل اقتصادی قرارداد و در نهایت تداوم اجرای پروژه را تحت تأثیر قرار دهند. مسئله اساسی آن است که تخصیص نامتناسب این ریسک‌ها میان کارفرما و پیمانکار می تواند به افزایش قیمت پیشنهادی، شکل‌گیری دعاوی قراردادی، کاهش نقدینگی پیمانکار، تأخیر در اجرا و حتی توقف پروژه منجر شود. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و مرور و تحلیل مطالعات پیشین معیارها و سازوکارهای مؤثر بر تخصیص بهینه ریسک اقتصادی در قراردادهای عمرانی انجام شده است. در این پژوهش، با بررسی و تحلیل مطالعات انجام شده و بررسی چارچوب‌ها و منابع مرتبط با مدیریت و تخصیص ریسک قراردادی، معیارهای اصلی تخصیص ریسک شامل قابلیت کنترل، قابلیت پیش بینی، قابلیت اندازه گیری، شدت اثر، ظرفیت جذب و هزینه انتقال ریسک استخراج و تحلیل شده‌اند. سپس، کاربرد این معیارها در مدیریت ریسک‌های اقتصادی قراردادهای عمرانی، با تأکید بر ریسک تورم، قراردادهای دارای و فاقد تعدیل، نوسان نرخ ارز و تأخیر در پرداخت بررسی شده است. نتایج نشان می‌دهد که تخصیص بهینه ریسک صرفاً به تعیین مسئول اولیه ریسک محدود نمی شود، بلکه باید همراه با سازوکارهای سنجش، آستانه فعال‌سازی، جبران و باز تنظیم قراردادی باشد. بر این اساس، چارچوبی پیشنهادی ارائه شده است که در آن ریسک ابتدا بر اساس ویژگی‌های آن میان طرفین تخصیص یافته و در صورت عبور آثار اقتصادی از حدود متعارف، سازوکار باز تخصیص و باز تنظیم فعال می‌شود. چارچوب پیشنهادی می تواند مبنایی برای طراحی شرایط خصوصی پیمان و افزایش انعطاف‌پذیری و کارایی قراردادهای عمرانی در محیط‌های اقتصادی پرنوسان باشد.

کلمات کلیدی : تخصیص ریسک ریسک قراردادی پروژه های عمرانی مدیریت ریسک اشتراک ریسک انتقال ریسک