بررسی نقش مدیریت نگهداری و تعمیرات در افزایش عمر مفید زیرساخت‌های عمرانی شهرداری‌ها

بررسی نقش مدیریت نگهداری و تعمیرات در افزایش عمر مفید زیرساخت‌های عمرانی شهرداری‌ها

غلامعباس سلیمانی جامی1 ابراهیم عبودی تیزابی2

1) کارشناس ارشد مهندسی عمران
2) کارشناسی ارشد مدیریت ساخت

کد IOI مقاله : ACDK-ACZHFE
محل انتشار : چهارمین کنفرانس مهندسی عمران، معماری و شهرسازی(4cau.ir)
چکیده :
    زیرساخت‌های عمرانی شهری بخش قابل توجهی از سرمایه عمومی و دارایی‌های فیزیکی شهرداری‌ها را تشکیل می‌دهند و استمرار خدمات شهری، ایمنی شهروندان و کیفیت زندگی شهری تا حد زیادی به وضعیت عملکردی این زیرساخت‌ها وابسته است. معابر و روسازی‌های شهری، پل‌ها، ابنیه عمومی، شبکه‌های هدایت آب‌های سطحی، تأسیسات شهری، ساختمان‌های خدماتی و سایر دارایی‌های فیزیکی، پس از احداث وارد مرحله‌ای طولانی از بهره‌برداری می‌شوند که کیفیت مدیریت آن می‌تواند تأثیر تعیین‌کننده‌ای بر عمر مفید، هزینه چرخه عمر و سطح خدمت دارایی داشته باشد. با وجود این، در بسیاری از سازمان‌های شهری، نگهداری و تعمیرات هنوز عمدتاً به شکل واکنشی و پس از بروز خرابی انجام می‌شود؛ رویکردی که می‌تواند موجب افزایش هزینه تعمیرات، تشدید فرسودگی، کاهش قابلیت اطمینان و در نهایت جایگزینی زودهنگام دارایی شود. هدف مقاله حاضر بررسی نقش مدیریت نگهداری و تعمیرات در افزایش عمر مفید زیرساخت‌های عمرانی شهرداری‌ها و تبیین الزامات گذار از نظام نگهداشت واکنشی به نظامی پیشگیرانه، مبتنی بر وضعیت، ریسک و چرخه عمر است. روش پژوهش، توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مرور و سنتز ادبیات علمی مرتبط با مدیریت دارایی‌های فیزیکی، نگهداری زیرساخت‌ها، مدیریت روسازی، برنامه‌ریزی چرخه عمر و فناوری‌های نوین پایش وضعیت است. در این چارچوب، ابتدا مفهوم عمر مفید و تفاوت آن با عمر تقویمی زیرساخت تشریح شده و سپس نقش نگهداری پیشگیرانه، نگهداری مبتنی بر وضعیت، تعمیرات پیشگویانه، مدیریت ریسک، مدیریت دارایی و تحلیل هزینه چرخه عمر بررسی شده است. تحلیل ادبیات نشان می‌دهد که نگهداری مؤثر صرفاً فعالیتی برای رفع خرابی نیست، بلکه فرآیندی راهبردی برای حفظ عملکرد، کنترل نرخ فرسودگی و به تعویق انداختن مداخلات پرهزینه است. راهنمای اداره فدرال بزرگراه‌های ایالات متحده نیز مدیریت دارایی را فرآیندی نظام‌مند برای بهره‌برداری، نگهداری و بهبود دارایی‌ها در سراسر چرخه عمر و با هدف دستیابی به وضعیت مطلوب با کمترین هزینه عملیاتی می‌داند. استاندارد ISO 55000:2024 نیز بر مدیریت دارایی در سراسر چرخه عمر، هم‌راستایی اهداف دارایی با اهداف سازمانی و بهبود مستمر تأکید می‌کند. بر اساس یافته‌های مقاله، افزایش عمر مفید زیرساخت‌های شهری نیازمند ایجاد نظام یکپارچه‌ای است که در آن شناسایی و ثبت دارایی‌ها، پایش وضعیت، پیش‌بینی روند فرسودگی، اولویت‌بندی مداخلات، برنامه‌ریزی مالی، اجرای نگهداری پیشگیرانه و ارزیابی عملکرد به یکدیگر متصل باشند. همچنین استفاده از GIS، BIM، اینترنت اشیا، حسگرها، سامانه‌های مدیریت نگهداری و تعمیرات و روش‌های تحلیل داده می‌تواند زمینه گذار شهرداری‌ها از نگهداری واکنشی به نگهداری داده‌محور و پیش‌بینانه را فراهم کند.

کلمات کلیدی : نگهداری و تعمیرات مدیریت دارایی‌های فیزیکی زیرساخت شهری شهرداری عمر مفید نگهداری پیشگیرانه تعمیرات پیشگویانه هزینه چرخه عمر مدیریت روسازی پایش وضعیت