تحلیل عوامل مؤثر بر افزایش هزینه پروژه‌های عمرانی شهرداری‌ها و ارائه چارچوب کنترل هزینه در پروژه‌های شهری

تحلیل عوامل مؤثر بر افزایش هزینه پروژه‌های عمرانی شهرداری‌ها و ارائه چارچوب کنترل هزینه در پروژه‌های شهری

غلامعباس سلیمانی جامی1 ابراهیم عبودی تیزابی2

1) کارشناس ارشد مهندسی عمران
2) کارشناسی ارشد مدیریت ساخت

کد IOI مقاله : ACDK-ACZHFG
محل انتشار : چهارمین کنفرانس مهندسی عمران، معماری و شهرسازی(4cau.ir)
چکیده :
    افزایش هزینه و انحراف هزینه‌ای یکی از مهم‌ترین چالش‌های مدیریت پروژه‌های عمرانی شهرداری‌ها است که می‌تواند موجب کاهش بهره‌وری سرمایه‌گذاری عمومی، طولانی‌شدن دوره اجرای پروژه، افزایش مطالبات پیمانکاران، کاهش توان مالی شهرداری و حتی تغییر توجیه اقتصادی پروژه شود. ماهیت پیچیده پروژه‌های شهری، نوسانات قیمت مصالح و تجهیزات، تورم، ضعف مطالعات اولیه، تغییرات طراحی، تعدیل مقادیر، تأخیر در تأمین مالی، ضعف نظام کنترل پروژه، عملکرد پیمانکار، مسائل مربوط به معارضان و تأسیسات زیرزمینی و همچنین تصمیم‌گیری‌های خارج از چارچوب فنی، از مهم‌ترین عواملی هستند که می‌توانند فاصله میان برآورد اولیه و هزینه نهایی را افزایش دهند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل نظام‌مند عوامل مؤثر بر افزایش هزینه پروژه‌های عمرانی شهرداری‌ها و ارائه یک چارچوب جامع برای کنترل هزینه در پروژه‌های شهری انجام شده است. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مرور و تحلیل ادبیات علمی، مطالعات داخلی و بین‌المللی و تلفیق رویکردهای مدیریت هزینه، مدیریت ریسک، مدیریت ارزش، کنترل پروژه و مدیریت ارزش کسب‌شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که افزایش هزینه پروژه‌های عمرانی معمولاً حاصل یک عامل منفرد نیست، بلکه نتیجه برهم‌کنش عوامل داخلی و خارجی است. عوامل داخلی شامل ضعف برآورد، ناکافی‌بودن مطالعات، تغییرات طراحی، مدیریت ضعیف قرارداد، عملکرد پیمانکار، ضعف کنترل پروژه و مدیریت منابع است و عوامل خارجی شامل تورم، نوسانات قیمت، محدودیت‌های تأمین، تغییرات مقررات، شرایط اقتصادی و معارضان خارج از کنترل مستقیم پروژه را دربرمی‌گیرد. مطالعات جدید نیز نشان می‌دهند که ضعف مدیریت پروژه، منابع و زنجیره تأمین از مهم‌ترین عوامل ایجادکننده اضافه‌هزینه هستند و ضعف در مراحل اولیه تصمیم‌گیری می‌تواند زمینه افزایش هزینه در مراحل بعدی را فراهم کند. بر مبنای این یافته‌ها، چارچوب پیشنهادی پژوهش در شش سطح شامل «برآورد و بودجه‌ریزی اولیه»، «شناسایی و کمی‌سازی ریسک هزینه»، «کنترل تغییرات»، «پایش عملکرد هزینه و زمان»، «پیش‌بینی هزینه نهایی» و «اقدام اصلاحی و یادگیری سازمانی» طراحی شده است. در این چارچوب، استفاده هم‌زمان از بودجه مبنا، مدیریت ریسک، مدیریت ارزش کسب‌شده، کنترل تغییرات، ذخیره احتیاطی متناسب با ریسک و سامانه هشدار زودهنگام توصیه می‌شود. نتیجه اصلی پژوهش آن است که کنترل هزینه نباید به مرحله اجرای پروژه محدود شود، بلکه باید از مرحله امکان‌سنجی و طراحی آغاز شود؛ زیرا بخش مهمی از ظرفیت کنترل هزینه در مراحل اولیه پروژه شکل می‌گیرد.

کلمات کلیدی : پروژه‌های عمرانی شهرداری افزایش هزینه اضافه‌هزینه کنترل هزینه مدیریت پروژه مدیریت ریسک مدیریت ارزش کسب‌شده برآورد هزینه پروژه‌های شهری