عدالت فضایی در مسکن شهری: رویکردهای رایج در طرح‌های توسعه شهری

عدالت فضایی در مسکن شهری: رویکردهای رایج در طرح‌های توسعه شهری

سمیه مرادی1

1) دانشجوی دکتری شهرسازی گرایش شهرسازی دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز

کد IOI مقاله : ACDK-ACZHGH
محل انتشار : چهارمین کنفرانس مهندسی عمران، معماری و شهرسازی(4cau.ir)
چکیده :
    عدالت فضایی در دهه‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین مفاهیم نظری و کاربردی در برنامه‌ریزی شهری و مطالعات مسکن تبدیل شده است. این مفهوم بر توزیع عادلانه منابع، فرصت‌ها، خدمات و امکانات در سطح فضاهای شهری تأکید دارد و به دنبال کاهش نابرابری‌های ناشی از ساختارهای اقتصادی، اجتماعی و کالبدی شهر است. در این میان، مسکن به عنوان یکی از اساسی‌ترین حقوق شهروندی و مهم‌ترین عنصر سازمان‌دهنده ساختار فضایی شهر، نقشی کلیدی در تحقق عدالت فضایی ایفا می‌کند. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای و اسنادی، به بررسی رابطه میان عدالت فضایی، سیاست‌گذاری مسکن و طرح‌های توسعه شهری می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که بسیاری از نابرابری‌های فضایی موجود در شهرها نه صرفاً ناشی از کمبود خدمات، بلکه حاصل سازوکارهای نابرابر بازار زمین، سیاست‌های ناکارآمد تأمین مسکن، تمرکز سرمایه و ضعف مداخلات عمومی در حوزه مسکن هستند. همچنین مشخص شد که بخش عمده‌ای از طرح‌های توسعه شهری با وجود تأکید بر توسعه متوازن، به دلیل غلبه رویکرد کالبدی و بی‌توجهی به سازوکارهای تولید و توزیع مسکن، در تحقق عدالت فضایی موفق نبوده‌اند. بر این اساس، پژوهش حاضر بر ضرورت گذار از برنامه‌ریزی کالبدمحور به برنامه‌ریزی عدالت‌محور در حوزه مسکن تأکید می‌کند.

کلمات کلیدی : عدالت فضایی عدالت مسکن سیاست‌گذاری مسکن طرح‌های توسعه شهری حق به مسکن برنامه‌ریزی شهری