مدرنیزاسیون و بازبینی هویت جنسیتی در پوشاک زنان: مطالعه تطبیقی ایران و فرانسه (۱۹۰۷-۱۹۲۵)

مدرنیزاسیون و بازبینی هویت جنسیتی در پوشاک زنان: مطالعه تطبیقی ایران و فرانسه (۱۹۰۷-۱۹۲۵)

فاطمه قاسمی1 فرشته کیاوش2

1) کارشناسی ارشد طراحی پارچه و لباس، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه علم و فرهنگ، تهران، ایران،
2) استاد راهنما، عضو هیئت علمی دانشکده هنر و معماری، دانشگاه علم و فرهنگ، تهران، ایران

کد IOI مقاله : ACFE-ACADBB
محل انتشار : هشتمین کنفرانس بین المللی و نهمین کنفرانس ملی عمران، معماری، هنر و طراحی شهری(9iccacs.ir)
چکیده :
    پوشاک زنان در آغاز قرن بیستم فراتر از کارکرد پوشانندگی، عرصه‌ای برای بازنمایی هویت اجتماعی و جنسیتی و بازتاب فرایند مدرنیزاسیون جوامع بود. در فاصله سال‌های ۱۹۰۷ تا ۱۹۲۵، ایران و فرانسه هر دو با فرایندهای مدرنیزاسیون روبه‌رو شدند که بر شرایط زندگی زنان و شیوه‌های پوشش آنان اثر گذاشت؛ بااین‌حال، تفاوت در ساختارهای اجتماعی، فرهنگی، مذهبی و اقتصادی، مسیر، سرعت و دامنه این تغییرات را متفاوت ساخت. این پژوهش با رویکرد تاریخی-تطبیقی و روش کیفی مبتنی بر تحلیل اسناد مکتوب و تصویری، رابطه میان مدرنیزاسیون، تحول فرم و کارکرد پوشاک و بازتعریف هویت جنسیتی را در دو جامعه بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که در ایران، مدرنیزاسیون در پوشاک زنان عمدتاً تدریجی، گزینشی و با تمایز آشکار میان پوشش اندرونی و بیرونی رخ داد و تحت تأثیر هنجارهای مذهبی، ساختار خانواده و تفکیک فضای خصوصی-عمومی محدود ماند. انقلاب مشروطه مهم‌ترین عامل آغازگر و تسریع‌کننده این فرایند بود، اما به دلیل موانع فرهنگی و مذهبی شتاب آن محدود باقی ماند. در فرانسه، مدرنیزاسیون از طریق تحولات صنعت مد، فعالیت طراحان، جنگ جهانی اول و تغییر نیازهای روزمره، مستقیماً بر فرم، ساختار و کارکرد لباس اثر گذاشت و الگوهایی چون «زن نو» و سیلوئت ساده‌تر را شکل داد. جنگ جهانی اول مهم‌ترین عامل تسریع‌کننده این تغییرات بود. در هر دو جامعه، پوشاک عرصه‌ای برای مذاکره میان هنجارهای موجود و شرایط جدید زندگی زنان بود، اما تغییر لباس به‌تنهایی معادل دگرگونی کامل جایگاه اجتماعی آنان نبود.

کلمات کلیدی : مدرنیزاسیون هویت جنسیتی ایران پوشاک زنان فرانسه 1907 1925