بادگیر به‌مثابه نماد هویت فرهنگی در معماری بومی ایران و ظرفیت‌های آن در تحقق معماری پایدار

بادگیر به‌مثابه نماد هویت فرهنگی در معماری بومی ایران و ظرفیت‌های آن در تحقق معماری پایدار

روح اله نمکی1

1) - استادیار گروه معماری و شهرسازی، واحد سراب، دانشگاه آزاد اسلامی، سراب، ایران

کد IOI مقاله : ACFE-ACAGHD
محل انتشار : هشتمین کنفرانس بین المللی و نهمین کنفرانس ملی عمران، معماری، هنر و طراحی شهری(9iccacs.ir)
چکیده :
    معماری بومی ایران حاصل تعامل پیچیده میان فرهنگ، اقلیم، شیوه زندگی، باورها و نیازهای اجتماعی جوامع محلی است. بادگیر به‌عنوان یکی از شاخص‌ترین عناصر این معماری، نمونه‌ای برجسته از تلفیق دانش اقلیمی، خلاقیت معماری و هویت فرهنگی محسوب می‌شود؛ عنصری که با بهره‌گیری از جریان طبیعی هوا و سازوکارهای غیرفعال سرمایش و تهویه، شرایط حرارتی فضاهای داخلی را تعدیل می‌کرده و در عین حال، به‌واسطه فرم، تناسبات، مصالح و نحوه استقرار در بنا، واجد ارزش‌های زیبایی‌شناختی و هویتی بوده است. پژوهش حاضر با هدف تبیین جایگاه بادگیر در بازنمایی هویت فرهنگی معماری ایرانی و بررسی ظرفیت‌های آن در تحقق اصول معماری پایدار انجام شده است. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی بوده و داده‌ها از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و اسنادی و تحلیل مفاهیم مرتبط با معماری بومی، هویت فرهنگی و طراحی اقلیمی گردآوری شده‌اند. بادگیر از سه منظر عملکرد اقلیمی، ارزش‌های فرهنگی و قابلیت بازآفرینی در معماری معاصر بررسی شده است. نتایج تحلیل مفهومی نشان می‌دهد که بادگیر را نمی‌توان صرفاً عنصری برای تهویه طبیعی دانست؛ بلکه این ساختار نمونه‌ای از پیوند میان دانش بومی، سازگاری محیطی و بیان هویت معماری است. همچنین بهره‌گیری آگاهانه از اصول عملکردی و مفهومی بادگیر در طراحی معاصر، با توجه به شرایط اقلیمی و فناوری‌های جدید، می‌تواند در کاهش وابستگی به سامانه‌های مکانیکی، ارتقای کیفیت محیط داخلی و تداوم هویت معماری بومی مؤثر باشد؛ هرچند میزان اثربخشی آن به شرایط اقلیمی، جهت و سرعت باد، هندسه ساختمان و نحوه طراحی و اجرا وابسته است.

کلمات کلیدی : بادگیر هویت فرهنگی معماری بومی معماری پایدار تهویه طبیعی دانش بومی