مروری بر کاربردهای هوش مصنوعی و یادگیری ماشین در تصفیه آب و فاضلاب و مدیریت منابع آب

مروری بر کاربردهای هوش مصنوعی و یادگیری ماشین در تصفیه آب و فاضلاب و مدیریت منابع آب

علی جهانگیری1 معصومه ابراهیمی2 الهام امان داد3 احمد آزادی سمرغاوه4 روح الله علی اکبری5

1) کارشناس شهرداری مشهد
2) کارشناس شهرداری مشهد
3) کارشناس شهرداری مشهد
4) کارشناس شهرداری مشهد
5) کارشناس شهرداری مشهد

کد IOI مقاله : ACZA-ABGKEZ
محل انتشار : هفتمین کنفرانس ملی مهندسی و مدیریت محیط زیست(https://ceemconf.ir/2025/fa)
چکیده :
    در سال‌های اخیر، شاهد تحولی شگرف در صنعت آب و فاضلاب با ظهور و به‌کارگیری گسترده هوش مصنوعی و یادگیری ماشین بوده‌ایم. این فناوری‌ها به سرعت به ابزارهایی قدرتمند و ضروری برای دستیابی به سطوح بالاتر کارایی عملیاتی، افزایش دقت در پیش‌بینی‌ها و تضمین پایداری بلندمدت در مدیریت منابع و تأسیسات آب و فاضلاب تبدیل شده‌اند. گستره کاربردهای این دو حوزه در صنعت آب بسیار وسیع و متنوع است؛ از جمله می‌توان به پیش‌بینی دقیق میزان حذف آلاینده‌های آلی ریز و نوظهور که چالش‌های جدیدی را برای تصفیه‌خانه‌ها ایجاد کرده‌اند، اشاره کرد. همچنین، بهینه‌سازی پارامترهای حیاتی فرایندهای تصفیه برای دستیابی به بهترین نتایج با کمترین هزینه، پایش مستمر و برخط عملکرد واحدهای مختلف تصفیه‌خانه برای اطمینان از کارکرد صحیح آن‌ها، کاهش چشمگیر مصرف انرژی که یکی از هزینه‌های عمده در این صنعت محسوب می‌شود، و اجرای برنامه‌های نگهداری پیش‌بینانه برای زیرساخت‌های حیاتی به‌منظور جلوگیری از خرابی‌های ناگهانی و پرهزینه، از دیگر کاربردهای کلیدی آنها در این حوزه هستند. مطالعات پژوهشی متعددی تأیید کرده‌اند که مدل‌های پیشرفته یادگیری ماشین و به‌ویژه یادگیری عمیق، از توانایی قابل توجهی در مدل‌سازی، پیش‌بینی دقیق و همچنین کنترل مؤثر عملکرد سامانه‌های پیچیده تصفیه آب و فاضلاب برخوردارند. با وجود این پیشرفت‌های چشمگیر، چالش‌های مهمی همچنان در مسیر پیاده‌سازی کامل این فناوری‌ها وجود دارند. وابستگی شدید این مدل‌ها به کیفیت و کمیت داده‌های ورودی، محدودیت در تفسیرپذیری و درک چگونگی رسیدن مدل به نتایج خاص، و دشواری در تعمیم‌پذیری مدل‌های توسعه‌یافته برای یک سامانه یا شرایط خاص به سایر سامانه‌ها یا شرایط متفاوت، از جمله این چالش‌ها محسوب می‌شوند که نیازمند تحقیقات بیشتر و راهکارهای نوآورانه هستند. پتانسیل هوش مصنوعی و یادگیری ماشین فراتر از صرفاً پیش‌بینی و کنترل فرایندهای تصفیه است و این فناوری‌ها ظرفیت قابل توجهی برای ایجاد تحول در فرآیند تصمیم‌سازی در مدیریت جامع و پایدار منابع آب نیز دارا می‌باشند.

کلمات کلیدی : هوش مصنوعی یادگیری ماشین تصفیه فاضلاب مدیریت منابع آب بهینه‌سازی فرایند نگهداری پیش‌بینانه