حکمرانی چابک برای تعیین مسئولیت حقوقی و کیفری فناوری‌ نوظهور هوش مصنوعی

حکمرانی چابک برای تعیین مسئولیت حقوقی و کیفری فناوری‌ نوظهور هوش مصنوعی

محسن حقی1 سیدعباس حسینی2 سارا سپهبد بخشایش3 پریسا شیرود حیدری4 محدثه امیری5 سحر محمدی6 حامد ایرانی اصل7

1) دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق شرکتهای تجاری دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری دادگستری
2) دبیر رسمی آموزش و پرورش و سردبیر ارشد پلتفرم کافه بازار و بیمه بازار و پژوهشگر حوزه بازی های رایانه ای و فناوری اطلاعات و ارتباطات،
3) کارشناسی ارشد حقوق ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی
4) دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق تجارت بین الملل دانشکده فارابی دانشگاه
5) کارشناسی ارشد مدیریت دادگستری دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری
6) کارشناسی حقوق دانشگاه
7) دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم شناسی دانشگاه آزاد اسلامی

کد IOI مقاله : AZGA-AAEGEG
محل انتشار : پنجمین کنفرانس بین المللی تحقیقات پیشرفته در مدیریت و علوم انسانی مونیخ، آلمان(huconf.com/5th)
چکیده :
    گسترش روزافزون و استقرار سیستم‌های هوش مصنوعی (AI) به مثابه یک پارادایم نوین، بنیان‌های نظری حقوق کیفری کلاسیک، به‌ویژه مفاهیم «اراده» و «سوءنیت»، را با چالشی بی‌سابقه مواجه ساخته است. این پژوهش با هدف ارائه یک چارچوب «حکمرانی چابک» برای پاسخگویی به این چالش، به تحلیل و ارزیابی مسئولیت کیفری ناشی از عملکرد فناوری‌های هوشمند می‌پردازد. با اتکا به روش تحقیق هنجاری-تحلیلی و رویکردی تطبیقی، این مقاله ضمن بررسی دقیق حقوق موضوعه اندونزی، تجارب نظارتی در اتحادیه اروپا، ایالات متحده، چین، ژاپن و خلاءهای تقنینی ایران را مورد واکاوی قرار می‌دهد. پرسش محوری پژوهش آن است که در غیاب اهلیت کیفری برای هوش مصنوعی، چگونه می‌توان یک نظام پاسخگویی کارآمد، عادلانه و بازدارنده را طراحی نمود.یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که انتساب مستقیم مسئولیت کیفری به هوش مصنوعی به عنوان فاعل مستقل، به لحاظ دکترینال ناممکن و به لحاظ عملی بی‌فایده است. در مقابل، این پژوهش یک مدل چندوجهی از «مسئولیت انسانی در زنجیره ارزش هوش مصنوعی» را پیشنهاد می‌کند. این مدل فراتر از الگوهای سنتی مسئولیت غیرمستقیم، شامل مفاهیم نوینی چون «تقصیر کیفری در طراحی و توسعه» برای شناسایی قصور توسعه‌دهندگان در مراحل پیشااستقرار، «دکترین مسئولیت راهبری» برای بهره‌برداران سیستم‌های خودران، و نوآوری‌های آیینی نظیر «تغییر بار اثبات» در موارد موسوم به «جعبه سیاه» برای تضمین شفافیت است. در نهایت، تحقیق نتیجه می‌گیرد که مواجهه مؤثر با چالش‌های حقوقی هوش مصنوعی، نیازمند گذار از قوانین ایستا و واکنش‌محور به سمت یک اکوسیستم حکمرانی پویا، پیشگیرانه و انطباق‌پذیر است که بتواند «نوآوری مسئولانه» را در بستری از شفافیت، عدالت و پاسخگویی تضمین نماید.

کلمات کلیدی : هوش مصنوعی مسئولیت کیفری حکمرانی تقصیر