فراتر از شکاف دکارتی: تبارشناسی خودآیینی معماری در مسیر هستی‌شناسی‌های هیبریدی

فراتر از شکاف دکارتی: تبارشناسی خودآیینی معماری در مسیر هستی‌شناسی‌های هیبریدی

علیرضا عجایبی1 علیرضا عجایبی2

1) دانشجوی دکتری معماری
2) دانشجوی دکتری معماری

کد IOI مقاله : ABGG-ABHKKH
محل انتشار : یازدهمین کنفرانس بین المللی پژوهش در علوم و مهندسی و هشتمین کنگره بین المللی عمران، معماری و شهرسازی آسیا(11icrsie.ir)
چکیده :
    خودآیینی معماری مدت‌هاست میان دو قطب غالب در نوسان بوده است: مفهوم معماری به‌عنوان یک رشته‌ی صوریِ خود-واضع (self-legislating) و فروپاشی آن در شبکه‌های رابطه‌ای، اجتماعی، بوم‌شناختی یا فناورانه. این مقاله استدلال می‌کند که هر دو موضع همچنان در بند منطق دکارتیِ باقی‌مانده‌ای هستند که ابژه را از جهان، فرم را از محیط و سوژه را از ماده جدا می‌سازد؛ حتی زمانی که این دوگانگی‌ها ظاهراً به چالش کشیده می‌شوند. در پاسخ، این نوشتار روایتی تبارشناختی و تطبیقی از خودآیینی معماری در سه رژیم پارادایمی ارائه می‌دهد: فرمالیسم رشته‌ای، اسمبلاژ (هم‌نشینی) رابطه‌ای و خودآیینی شیء-محور. مقاله از خلال یک ماتریس «ریخت-هستی‌شناختی» (morpho-ontological) که وضعیت هستی‌شناختی ابژه معماری، منطق موقعیتی سوژه و ریخت‌شناسی فضاییِ فرم ساخته‌شده را بررسی می‌کند، سه مورد نمادین را واکاوی می‌نماید: «واحد مسکونی» (Unité d’Habitation) لوکوربوزیه، «مرکز یادگیری رولکس» (Rolex Learning Center) اثر SANAA، و پروژه‌ها/گفتمان‌های منتخب مرتبط با مارک فاستر گیج. استدلال پیش‌نهاده این است که خودآیینی نه باید به‌مثابه انزوای صوریِ مطلق دفاع شود و نه به‌نفع درون‌ماندگاری (immanence) رابطه‌ایِ کامل کنار گذاشته شود. در عوض، باید به‌عنوان وضعیتی نسبی و لایه‌بندی‌شده بازفرمول‌بندی شود که در هستی‌شناسی‌های هیبریدی عمل می‌کند؛ جایی که معماری از خلال مذاکرات ناپایدار میان اشیاء، بدن‌ها، سیستم‌های مادی، نیروهای محیطی و نظم‌های بازنمایانه پدیدار می‌شود. در این چارچوب، مقاله «پیوند هستی‌شناختی» (ontological grafting) را به‌عنوان مفهومی کنش‌گر معرفی می‌کند که آشفتگی سازنده‌ای را توصیف می‌کند که هنگام پیوند رژیم‌های هستی‌شناختی ناهمگون، بدون تقلیل آن‌ها به وحدت، ایجاد می‌شود. پیوند، به‌جای حل‌وفصل تضاد، تنش را به‌عنوان یک منبع نظری و طراحی حفظ می‌کند. این مقاله با ارائه مدلی پسا-دوگانه‌گرا از خودآیینی که قادر است ضمن حفظ ویژگی‌های صوری، نسبت به واقعیت‌های فراتر از انسان، مادی و رابطه‌ای حساس بماند، به نظریه معماری معاصر کمک می‌کند.

کلمات کلیدی : ‌ها خودآیینی معماری هستی‌شناسی‌های هیبریدی هستی‌شناسی شیء محور معماری رابطه‌ای پیوند هستی‌شناختی نظریه معماری پساانسان‌گرایانه