استراتژی‌های معماری کربن صفر: نگاهی به دانش بومی در اقلیم‌ گرم و خشک ایران

مبینا سوارانی¹ سیده زهرا خلخالی²

1) دانشجوی کارشناسی معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم، قم، ایران،
2) کارشناسی ارشد معماری، دانشگاه خاتم، تهران، ایران،

کد IOI مقاله : ABKD-ABHFBE
محل انتشار : چهارمین کنفرانس بین المللی پژوهش های کاربردی در مهندسی عمران، معماری و شهرسازی(icarcau.com)
چکیده :
    ساختمان‌ها سهم قابل‌توجهی از مصرف انرژی و انتشار گازهای گلخانه‌ای جهانی را به خود اختصاص داده‌اند و همین امر، گذار به معماری کربن‌صفر را به راهبردی کلیدی برای مقابله با تغییرات اقلیمی تبدیل کرده است. اگرچه پیشرفت‌های فناورانه اخیر، عملکرد انرژی ساختمان‌ها را بهبود بخشیده، اما بسیاری از راهکارهای کربن‌صفر امروزی همچنان به فناوری‌های پیشرفته و سیستم‌های مکانیکی وابسته هستند. در مقابل، معماری بومی با بهره‌گیری از اصول طراحی همساز با اقلیم که حاصل تطابق بلندمدت با شرایط محیطی است، آسایش حرارتی را با حداقل مصرف انرژی فراهم می‌کند. مناطق گرم و خشک ایران نمونه‌های برجسته‌ای از طراحی محیطی غیرفعال ارائه می‌دهند؛ جایی که عناصری مانند حیاط مرکزی، بادگیرها، دیوارهای ضخیم خشتی، سقف‌های گنبدی، فضاهای زیرزمینی و بافت‌های شهری متراکم، به‌طور تاریخی آسایش فضای داخلی را ارتقا داده و نیاز به سرمایش را کاهش داده‌اند. این پژوهش با هدف بررسی چگونگی بهره‌گیری از اصول معماری بومی ایران در طراحی‌های کربن‌صفر معاصر در اقلیم‌های گرم و خشک انجام شده است. به‌طور خاص، این مطالعه راهکارهای کلیدی طراحی غیرفعال را شناسایی کرده، ارتباط آن‌ها را با اصول ساختمان‌های کربن‌صفر فعلی ارزیابی می‌کند و چارچوبی مفهومی برای تلفیق دانش سنتی با عملکردهای معماری پایدار ارائه می‌دهد. این پژوهش از روش توصیفی مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای بهره می‌گیرد. یافته‌ها نشان می‌دهد که بسیاری از راهکارهای معماری سنتی با اصول مدرن کربن‌صفر همسو هستند؛ به طوری که راهبردهای غیرفعال نظیر تهویه طبیعی، جرم حرارتی، کنترل تابش خورشید و ریخت‌شناسی شهری متراکم، به‌طور مؤثری تقاضای انرژی را کاهش داده و عملکرد حرارتی را بهبود می‌بخشند. این مطالعه نتیجه می‌گیرد که تلفیق دانش محیطی بومی با فناوری‌های ساخت‌وساز مدرن و سیستم‌های انرژی تجدیدپذیر، راهکاری عملی برای دستیابی به معماری تاب‌آور، زمینه‌گرا و کربن‌صفر در مناطق گرم و خشک ایران فراهم کرده و از اهداف گسترده‌تر پایداری و کاهش اثرات تغییرات اقلیمی حمایت می‌کند.

کلمات کلیدی : معماری کربن‌صفر معماری بومی طراحی غیرفعال اقلیم گرم و خشک