الگوهای نظام‌های برنامه‌ریزی منطقه‌ای در جهان: یک مرور تطبیقی از تجارب کشورهای منتخب

الگوهای نظام‌های برنامه‌ریزی منطقه‌ای در جهان: یک مرور تطبیقی از تجارب کشورهای منتخب

سمیه آهنی1 پانیذ برزگر2 نازنین میرزابیگی3

1) استادیار دانشکدۀ شهرسازی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2) دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی منطقه‌ای، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3) دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی منطقه‌ای، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

کد IOI مقاله : ACDK-ACZFGK
محل انتشار : چهارمین کنفرانس مهندسی عمران، معماری و شهرسازی(4cau.ir)
چکیده :
    نظام‌های برنامه‌ریزی منطقه‌ای در سراسر جهان بر اساس ساختار حکمرانی و سنت‌های حقوقی هر کشور شکل گرفته‌اند و طبقه‌بندی‌های کلاسیک این حوزه عمدتاً بر تجربه‌ی کشورهای اروپایی متمرکز بوده‌اند. این پژوهش با هدف بررسی تطبیقی نظام‌های برنامه‌ریزی منطقه‌ای در پنج کشور فرانسه، آلمان، هلند، بریتانیا و ژاپن—که برای پوشش طیفی از الگوهای حکمرانی و تنوع قاره‌ای انتخاب شده‌اند—انجام شده است. با استفاده از روش مرور تطبیقی و بر اساس چهار محور نهادی، اجرایی، قانونی و مالی، یافته‌ها نشان می‌دهند که تنوع این نظام‌ها را نمی‌توان صرفاً در طیف دوقطبی متمرکز در برابر غیرمتمرکز جای داد، بلکه باید آن را در ترکیب سه بُعد ساختار نهادی-قانونی، شیوه‌ی عملیاتی-مالی، و نحوه‌ی مرزبندی سطح منطقه‌ای جست‌وجو کرد. بر این اساس، سه الگوی کلی شناسایی شد: نظام‌های واحد با گرایش به اصلاح تدریجی (فرانسه، ژاپن)، نظام‌های مذاکره‌محور با تقسیم نهادی اختیار (آلمان، هلند)، و نظام نامتقارن و انتخابی (بریتانیا). یافته‌های این پژوهش، به‌ویژه در زمینه‌ی هماهنگی میان‌مقیاسی فراتر از مرزهای اداری رسمی و رابطه‌ی میان استقلال نهادی و استقلال مالی مناطق، می‌تواند درس‌آموخته‌هایی برای بازنگری نظام برنامه‌ریزی منطقه‌ای ایران فراهم کند.

کلمات کلیدی : برنامه‌ریزی منطقه‌ای مطالعه‌ی تطبیقی حکمرانی سرزمینی تمرکززدایی نظام‌های برنامه‌ریزی فضایی