بررسی تطبیقی مقرنس در معماری ایران و عرب؛ رویکردی زبان شناختی

بررسی تطبیقی مقرنس در معماری ایران و عرب؛ رویکردی زبان شناختی

مهدی شیربتی1 نوشین حجاری2

1) کارشناس ارشد مرمت بناهای تاریخی - اداره کل میراث فرهنگی خوزستان
2) دکترای زبان¬شناسی همگانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران

کد IOI مقاله : XAGD-CGZZH
محل انتشار : کنفرانس بین‌المللی نقش هنر و معماری در ارتباطات علمی ایران و جهان عرب(irarconf.ir)
چکیده :
    پیوند ناگسستنی هنر و فرهنگ مردم هر سرزمین با زبان آنان، انجام مطالعات بینارشته ای را ایجاب می نماید؛ همچنین گستردگی روابط علمی و هنری ایران و جهان عرب، لزوم پرداختن به اشتراکات، تفاوت ها و دستاوردهای این تعاملات تاریخی را روشن می سازد. موضوع مورد بررسی در این مقاله، «مقرنس» به عنوان تکامل یافته ترین تزئین سه بعدی در هنر اسلامی از منظر زبان شناسی در معماری ایرانی و عرب می باشد. تزئینات هندسی یکی از اصول معماری ایران در دوران اسلامی است که در بسیاری از آثار فاخر کاربرد داشته است. مقرنس، به عنوان کامل ترین آرایه ی هنر اسلامی آمیزه ای است از هنر، علم حساب، نبوغ و تسلط مطلق بر سازه و تزئین. مقرنس در روند تکاملی خود در سرزمین های اسلامی با وجود اشتراکات فراوان در اجزاء، نام گذاری های متفاوتی یافته است. مسأله ی «نامگذاری» امری بسیار مهم در زبان شناسی و به ویژه معنی شناسی محسوب می گردد. برخی زبان شناسان معتقدند که مقایسه ی تعداد اسامی انتخاب شده در زبان های مختلف برای پدیده ای واحد، حاکی از تفاوت نگرش گویشوران به جهان و پدیده های پیرامون خود می باشد که بر اساس ظرافت دید و پیچیدگی فکری خود، تقطیع های بیشتر یا کمتری انجام داده و نام های جزئی تر یا کلی تری را برگزیده اند. پژوهش حاضر بر اساس خصوصیات مسأله از نوع توصیفی، ماهیت داده ها کیفی، و روش گردآوری داده های تحقیق، کتابخانه ای می باشد. نگارندگان به این نتیجه رسیده اند که در هنر عرب با پرهیز از نام گذاری اجزاء، مقرنس را برای گروهی از عناصر سازه ای و تزئینی سه بعدی مانند رسمی بندی، کاربندی، یزدی بندی و مقرنس به کار می برند؛ دامنه ی نام گذاری گاه فراتر رفته و به گنبدهای پلکانی نیز مقرنس اطلاق گردیده است. از آنجائی که نام گذاریهای مقرنس و اجزاء آن در معماری ایرانی و عرب بر هم منطبق نیستند، تفاوت¬های موجود در زمان ترجمه ی متون، مشکلاتی در پی خواهند داشت و موجب ابهام در تبادل اطلاعات خواهند شد. کلید واژه‌ها: مقرنس، معماری ایرانی، معماری عرب، رویکرد زبان شناختی

کلمات کلیدی : ‌ها مقرنس معماری ایرانی معماری عرب رویکرد زبان¬شناختی