دیاپیر و راهکارهای کاهش اثر مخرب آن بر منابع آب و خاک

دیاپیر و راهکارهای کاهش اثر مخرب آن بر منابع آب و خاک

محسن فرزین1 سعیده منبری2

1) استادیار دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه یاسوج
2) دانشجوی دکتری مدیریت و کنترل بیابان دانشگاه یزد

کد IOI مقاله : XBBA-DBGGZ
محل انتشار : چهارمین کنگره سالانه بین المللی توسعه کشاورزی، منابع طبیعی، محیط زیست و گردشگری ایران(4icsda.ir)
چکیده :
    یکی از مهمترین دلایل کاهش کیفیت آب رودخانه¬ها، به عنوان مهمترین منبع تامین کننده آب شرب و کشاورزی، وجود گنبدهای نمکی منفرد، مجزا و گاهی پیوسته در طول مسیر رودخانه¬های ایران می¬باشد. گنبد نمکی (Saltdom) یا دیاپیر (Diapir) یک گنبد یا چین تاقدیسی است که متشکل از مواد پلاستیک نمک می¬باشد، نمک با سوراخ کردن و شکستن سنگ¬های اطراف، راه خود را از بین آنها به بیرون باز می¬کند. پراکندگی دیاپیرها در ایران یکنواخت نیست و در نواحی مختلفی از ایران یافت می¬شوند که می¬توان آنها را به چهار گروه جنوب-جنوب غرب، شمال کرمان، شمال یزد-اردکان و شمال دشت کویر در جلوی رشته کوه البرز تقسیم نمود. دیاپیرها منابع نقطه-ای آلودگی آب محسوب شده که در بسیاری از موارد به عنوان عامل اصلی آلوده کننده به شمار می¬روند. بسیاری از گنبدهای نمکی هر چند که از وسعت زیادی برخوردار نمی¬باشند و طول کمی از رودخانه از حاشیه آن می¬گذرد، با این وجود تنها عامل شوری آب رودخانه می¬باشد که با توجه به شرایط هیدرولوژیک و هیدروژئولوژیکی میزان تاثیر آن متفاوت خواهد بود. در واقع گنبدهای نمکی، بسته به شرایط آب و هوایی سالانه می¬تواند تخریب بسیار شدیدی در منطقه ایجاد کند. بنابراین، حوضه¬هایی که دارای گنبد نمکی می¬باشند اعمال مدیریت خاصی را طلب می¬کند. برنامه¬ریزی برای مدیریت دیاپیرها باید دربردارنده خصوصیات جزئی ساختار و چینه شناسی درونی و بیرونی آن، مدلسازی زمینی، مکانیک سنگ و خاک و فرایندهای هیدرولوژیک باشد. به منظور جلوگیری از تخریب هرچه بیشتر آب و خاک حوضه¬های دارای گنبد نمکی نقطه¬ای و کنترل پدیده دیاپیریسم، راهکارهایی شامل انسداد چشمه¬های آب شور، انحراف آب چشمه¬های شور، پوشش بستر آبراهه، تغییر مسیر رودخانه، انتقال آب رودخانه و جلوگیری از آبیاری اراضی کشاورزی در مواقع کم آبی پیشنهاد می¬شود.

کلمات کلیدی : گنبد نمکی شوری مدیریت منابع آب و خاک