استفاده از شاخص‌های اجتماعی-اقتصادی در راستای کنترل بیابان‌‌زایی

استفاده از شاخص‌های اجتماعی-اقتصادی در راستای کنترل بیابان‌‌زایی

رخساره خشتابه1 مرتضی اکبری2

1) دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت و کنترل بیابان، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران
2) استادیار گروه مدیریت مناطق خشک و بیابانی دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست دانشگاه فردوسی مشهد، ایران

کد IOI مقاله : XBCF-DBDGB
محل انتشار : سومین کنفرانس بین المللی پژوهش های کاربردی در علوم و مهندسی - دانشگاه مارمارا ترکیه(3carse.com)
چکیده :
    بیابان‌زایی را تخریب اراضی در مناطق خشک، نیمه خشک تا خشك نیمه مرطوب به دلیل اثرات گوناگون انسان و عملکرد آن معرفی می‌کنند. در واﻗﻊ ﺗﻬﺪﯾﺪ ﺣﯿﺎت در ﺑﯿﺎﺑﺎن ﺑﻪ ﻧﺴﺒﺖ دﯾﮕﺮ زﯾﺴﺖ ﺑﻮم ﻫﺎي ﺣﯿﺎﺗﯽ ﮐﺮة زﻣﯿﻦ ﺟﺪي ﺗﺮ اﺳﺖ و اﯾﻦ ﭼﻬﺮة ﺧﺸﻦ، ﻧﺎﺷـﯽ از ﻓﻘﺮ اﻗﻠﯿﻤﯽ ﯾﺎ ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ زﻣﯿﻦ ﺷﻨﺎﺳﯽ اﺳﺖ .ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﯾﮕﺮ، زاﯾﺶ ﺑﯿﺎﺑﺎن ﻫﺎ در ﻃﻮل ﺗﺎرﯾﺦ زﻣﯿﻦ، ﮐﻨﺸﯽ اﺳﺖ ﻃﺒﯿﻌـﯽ ﮐـﻪ ﺑـﻪ ﺷﺮاﯾﻂ دﺷﻮار ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎﯾﯽ داده ﺷﺪه و ﻗﺪﻣﺘﯽ ﭼﻨﺪ ﺻﺪ ﻣﯿﻠﯿﻮن ﺳﺎﻟﻪ دارد .آﻧﭽـﻪ ﻣﺠـﺎﻣﻊ ﻣﻌﺘﺒـﺮ ﻋﻠﻤـﯽ و ﺑـﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠـﯽ از آن ﺑـﻪ ﻋﻨﻮان ﺑﯿﺎﺑﺎن زاﯾﯽ ﯾﺎد ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ، ﭘﺪﯾﺪه اي ﺑﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﻧﺎﻣﺤﺴﻮس اﻣـﺎ ﺑﺴـﯿﺎر ﺧﻄﺮﻧـﺎك ﺗـﺮ از ﺑﯿﺎﺑـﺎﻧﯽ ﺷـﺪن اراﺿـﯽ اﺳـﺖ و آنﮐﺎﻫﺶ ﻇﺮﻓﯿﺖ ﺗﻮﻟﯿﺪ اراﺿﯽ ﯾﺎ ﺗﺨﺮﯾﺐ ﺳﺮزﻣﯿﻦ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ،ﮐﻪ ﺗﺎ ﺣﺪود زﯾﺎدي ﻧﯿﺰ ﻣﺘـﺎﺛﺮ از ﻋﻤﻠﮑـﺮد ﻫـﺎي اﻧﺴـﺎﻧﯽ اﺳـﺖ. به همین جهت برای توصیف یک چنین پدیده ی پیچیده ای باید از معیارها و شاخص ها که ابزاری برای تعریف، پایش و ارزیابی بیابانزایی محسوب میشوند استفاده نمود. هر معیار دارای چندین شاخص کمّی و کیفی برای اندازه گیری و پایش است که به طور منظّم و متوالی اندازه گیری می‌شوند، تا آثار مدیریّت بیابان مشخّص و معیّن شود. اکثر طرح ها و پروژه های کنترل بیابان نیز برای پی بردن به اینکه آیا عملکرد درستی داشته اند یا خیر، به چنین شاخص هایی احتیاج دارند. لذا این تحقیق در ارزﯾﺎﺑﯽ ﭘﯿﻮﺳﺘﻪ ﭘﺎراﻣﺘﺮ ﻫﺎي ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﺑﯿﺎﺑﺎن زاﯾﯽ و ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻫﺎي ﻣﻘﺎﺑﻠـﻪ ﺑـﺎ ﺑﯿﺎﺑﺎن‌زاﯾﯽ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎ و ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎ، ﮔﺎم ﻧﺨﺴﺖ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﯽ رود ﮐﻪ ﻫﺪف از آن، ﺑﺮرﺳﯽ اﻣﮑﺎن دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ اي از ﻣﻌﯿﺎر ﻫﺎ و ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎﯾﯽ ﮔﻮﯾﺎ، ﺳﺎده و ﻣﻨﻄﻘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﻧﺰدﯾﮏ ﺗﺮﯾﻦ ارزﯾﺎﺑﯽ ﻣﻤﮑﻦ ﺑﻪ واﻗﻌﯿﺖ را از ﺟﺮﯾـﺎن ﺑﯿﺎﺑـﺎنزاﯾﯽ و ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﺑﯿﺎﺑﺎن‌ اراﯾﻪ داد.

کلمات کلیدی : بیابانزایی شاخصهای کنترل بیابان تخریب اراضی مدیریّت بیابان