نقش نظام هندسی در میزان پایداری سازه‌ایِ بناهای معماری سنتی (مطالعه موردی: مسجد جامع کبیر یزد)

نقش نظام هندسی در میزان پایداری سازه‌ایِ بناهای معماری سنتی (مطالعه موردی: مسجد جامع کبیر یزد)

محمدحسین دره زرشکی1 حمیدرضابیگ زاده شهرکی2 محمد مهدی توکلی فرد3

1) کارشناسی ارشد معماری، یزد، ایران، نویسنده مسئول،
2) استادیار دانشگاه فنی و حرفه ای، یزد، ایران،
3) کارشناسی ارشد معماری، یزد، ایران،

کد IOI مقاله : XBFK-DGDBF
محل انتشار : دومین کنفرانس بین المللی عمران، معماری و مدیریت توسعه شهری در ایران(caumconf.com/2nd)
چکیده :
    معماری همواره بر بستری از «هندسه» پدید آمده است و در آثار متعلق به برخی بوم‌های جغرافیایی و یا دوره‌های تاریخی، گاه رد بسیار پررنگی از هندسه‌ های غنی به چشم می‌خورد. معماری ایرانی ـ به ویژه در دوران اسلامی ـ یکی از آن نوع معماری ‌هاست که به نحو چشمگیری مبتنی بر هندسه است. استفاده از ترسیمات هندسی در هنر و معماری ایران سابقه طولانی دارد. طرحمایه‌های هندسی مخصوصاً پس از اسلام، برای معین کردن اندازه‌های بنا و به دست آوردن تناسبات مطلوب مورد استفاده قرار گرفته‌اند. مقاله حاضر تلاشی است در جهتِ یافتن نقش نظام هندسی در میزان تداوم عمر سازه‌ای بناهای معماری سنتی ایران که به عنوان نمونۀ موردی در مسجد جامع یزد مورد کنکاش قرار می‌گیرد. سوال طرح شده این است که چه رابطه‌ای بین نظام هندسی کالبد مسجد جامع یزد و پایداری سازه‌ای آن وجود دارد؟ در این مقاله بر اساس فرضیۀ پژوهش مبنی بر وجود ارتباط میان نظام هندسی و تداوم عمر سازه‌ای بنا، ابتدا مبانی نظری کاربرد هندسه در معماری بررسی می شود. در این زمینه مروری بر آراء و دیدگاه‌ها و همچنین اصول و قواعد نیارشی مربوط به کاربرد هندسه در معماری خواهد شد. در مقالۀ حاضر ضمن توصیف بنای مسجد جامع یزد شامل مختصری از تاریخ و جغرافیای اثر، معرفی اثر و سبک‌شناسی آن، به تبیین و تحلیل هندسی و فنی نقش نظام هندسی در هر بخش از اجزای کالبد مسجد (هندسه‌های پلانی، نماها و مقاطع بنا) از کل به جز، بر اساس تحلیل نحوه عملکرد سازه‌ای اندام‌ها و نحوه انتقال نیروها به صورت نظری و میدانی پرداخته می‌شود. نهایتاً از طریق قیاس و انطباق خروجی‌ها برهم، ضمن اثبات فرضیۀ پژوهش، بخشی از منطق سازه‌ای اثر آشکار می‌گردد. نتایج تحقیق مبین این مطلب است که علاوه بر اصول و قواعد سازه‌ای، نظام هندسی اجزاء کالبد اثر در تداوم عمر سازه و مقاومت بنا تأثیرگذار است.

کلمات کلیدی : نظام هندسی پایداری سازه‌ای معماری سنتی مسجد جامع یزد