بررسی تطبیقی گلفرنگ ها در قالی کاشان و اصفهان (از زمان قاجار تا کنون)

طاهره سلیمی¹ حسن عزیزی²

1) کارشناس ارشد طراحی فرش، فارغ التحصیل دانشکده هنر و معماری دانشگاه
2) MSC design of the carpet Kashan university Alumnus

کد IOI مقاله : XBFZ-DDKDA
محل انتشار : اولین کنفرانس بین المللی دانشمندان جاده ابریشم(icsrs.ir)
چکیده :
    طرح و نقش گلفرنگ یکی از نقوش پر کاربرد در حوزه ی هنر های سنتی، و طراحی قالی است. نقوش موسوم به گل رز یا گل و مرغ از هنر غرب نشأت گرفته و اکثر پژوهشگران این نقش را از نقوش فرنگی می¬دانند. نقش گلفرنگ از دوره صفویه با رواج فرنگی سازی وارد هنر ایران شده و عصر قاجار دوره اوج آن بوده است. این نقش از همان ابتدا در تمام زمینه های هنری مثل نقاشی و کتاب آرایی، کاشیکاری و گچبری ورود پیدا می¬کند، ولی هنر قالی آخرین حوزه ای است که تحت تأثیر فرنگی سازی قرار می¬گیرد. شاید دلیل این امر استمرار و پایداری سنت ها در زمینه طراحی و بافت فرش باشد. نقش گلفرنگ در دوره قاجار در طراحی فرش کاشان وارد می¬شود و در ابتدا به صورت تلفیقی با نقوش سنتی مورد استفاده قرار می¬گیرد. در دوره ی پهلوی اول تنوع گلفرنگ ها بیشتر شده و اصول طبیعت گرایی (ناتورالیسم) نیز در طراحی آن رعایت می¬شود. در حالی که در اصفهان از زمان پهلوی دوم و پس از انقلاب از نقش گلفرنگ در طراحی قالی استفاده میگردد. در حوزه قالیبافی کاشان در عصر قاجار بیشتر از اصفهان تحت تأثیر هنر غرب بوده است، بنابراین تأثیرات فرنگی مآبی در کاشان، بیشتر از اصفهان است و به همین دلیل نقش گلفرنگ در کاشان، زودتر از اصفهان وارد طراحی قالی شد. طرح و نقش گلفرنگ یکی از طرح های 19 گانه در تقسیم بندی طرح و نقش قالی ایران می¬باشد هدف از این پژوهش، بررسی طرح و نقش گلفرنگ در دو شهر کاشان و اصفهان به شیوه تطبیقی، و بررسی شباهت ها و تفاوت های آنها است. طرح گلفرنگ در کاشان به نسبت اصفهان بیشتر مورد استفاده واقع شده است وجود منابع کثیری مانند خانه ها و بنا های تاریخی از جمله خانه بروجردی ها، خانه عامری ها، خانه طباطبایی ها و ... که هر کدام مملو از نقوش فرنگی و انواع گلفرنگ ها هستند، از جمله دلایل مهم تنوع گلفرنگ ها در این شهر است. در اصفهان این منابع حداقل هستند. از مهمترین منابع تاریخی در اصفهان، می¬توان به مسجد سید اشاره کرد که از لحاظ تنوع نقوش گلفرنگ ها سرآمد است.

کلمات کلیدی : بررسی تطبیقی طرح گلفرنگ قالی کاشان قالی اصفهان