هنجارگریزی فعلی در مثنوی معنوی
هنجارگریزی فعلی در مثنوی معنوی
محمد شهبازی1
1) دانشجوی دکترای تخصصی زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تبریز،
کد IOI مقاله
:
XDFH-FFEDH
محل انتشار :
چهارمین همایش یگانگی و بیگانگی در عرفان مولانا(molanauma.ir)
چکیده :
مولانا، در مثنوی معنوی با زبان سلیس، مضامین اخلاقی، حکمی و تعلیمی را به خوانندگان منتقل کرده است. وی در مثنوی کوشیده است از استعارات و تشبیهات دشوار پرهیز کند تا افق نوینی را در خوانندگان خود به عرصه¬ی نمایش بگذارد. همین امر باعث شده است که سخن مولوی از جایگاه ویژه¬ای در زبان و ادبیات فارسی برخوردار باشد. مولوی با به کارگیری افعال باستانی که در زبان¬شناسی امروزی نزدیک به هنجارگریزی نحوی است و می¬توان از آن با عنوان «هنجارگریزی فعلی» یاد کرد؛ اشعار خود را برجسته¬تر کرده است. برجسته¬سازی و هنجارگریزی مولوی در مثنوی معنوی نشانگر تبحر و مهارت شاعر در به کارگیری افعال متروک در اشعار خود است. ما در این جستار به روش کتابخانه¬ای- تحلیلی و توصیفی کوشیده¬ایم با مطالعه مثنوی معنوی و فیش¬برداری از ابیاتی که افعال مهجور در آن به کار گرفته شده است هر یک را به ترتیب حروف الفبا بررسی نموده و میزان بسامد افعال مهجور و هنجارگریزی فعلی را مورد تحلیل قرار دهیم؛ به فرض ما هدف مولوی در به کارگیری مفاهیم و افعال متروک، تنگنای ردیف شعری و وزن مثنوی بوده است که منجر به آفرینش «هنجارگریزی فعلی» شده است؛ برای رد و پذیرش این فرض در نتیجه به آن می¬پردازیم.
کلمات کلیدی : مولوی مثنوی معنوی افعال متروک برجسته¬سازی هنجارگریزی فعلی