بررسی تقابل‌های دوگانه در داستان قلعة هوش‌ربا (ذات‌الصُّور) از دفتر ششم مثنوی

بررسی تقابل‌های دوگانه در داستان قلعة هوش‌ربا (ذات‌الصُّور) از دفتر ششم مثنوی

رؤیا نظری1

1) کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی؛

کد IOI مقاله : XDFH-FFHDF
محل انتشار : چهارمین همایش یگانگی و بیگانگی در عرفان مولانا(molanauma.ir)
چکیده :
    تقابل‌های دوگانه یکی از اصول اساسی نظریة ساختارگرایان است که برخاسته از اندیشه‌های فردینان‌دو‌سوسور سوئدی است. در این نظریه، معنی هر واژه در نظام نشانه‌ای، منوط به روابط تقابلی است و با تحلیل‌های متقابل در متن می‌توان به آراء و افکار شاعر یا نویسنده پی‌برد. بدین معنا که مجموعِ عناصر یک متن در یک نظام پویا و از رهگذر ارتباط‌های متقابل با هم باید بررسی شوند. از سوی دیگر باید اشاره کرد که آثار ادبی فارسی(عمدتاً کلاسیک) سرشار از تقابل‌های دوگانه است چرا که هر یک از آنها به فرقه‌ها و مذهب‌های متنوعی گرایش داشته‌اند از این‌رو با استفاده از آثار هنری در پی بازتاب ایدئولوژی خود و دفاع از آن برآمده‌اند. مولانا جلال‌الدین رومی یکی از شاعران کلاسیک فارسی است که مثنوی او سرشار از تقابل‌های دوگانه است و به وسیلة آنها تفکرات عرفانی خویش را بیان کرده‌است. بنابراین نوشتار حاضر با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی تقابل‌های دوگانه به عنوان یکی از عناصر محوری مثنوی قلعة هوش‌ربا(قلعة ذات‌الصُّور) از دفتر ششم پرداخته‌است. با توجه به مشرب عرفانی مولانا به نظر می‌رسد؛ کارکرد تصویرهای ادبی قلعة هوش‌ربا، بازنمایی تقابل میان عالم صورت و معنا، عاشق و معشوق، انسان کامل و سالک مبتدی، عشق مجازی و عشق حقیقی است و این مثنوی در حقیقت تلاشی است برای کشف روابط میان عناصر مذکور.

کلمات کلیدی : ساختارگرایی تقابل دوگانه مولوی مثنوی قلعة هوش‌ربا