بررسی تقابل‌های دوگانه در داستان قلعة هوش‌ربا (ذات‌الصُّور) از دفتر ششم مثنوی

رؤیا نظری1

چکیده :
تقابل‌های دوگانه یکی از اصول اساسی نظریة ساختارگرایان است که برخاسته از اندیشه‌های فردینان‌دو‌سوسور سوئدی است. در این نظریه، معنی هر واژه در نظام نشانه‌ای، منوط به روابط تقابلی است و با تحلیل‌های متقابل در متن می‌توان به آراء و افکار شاعر یا نویسنده پی‌برد. بدین معنا که مجموعِ عناصر یک متن در یک نظام پویا و از رهگذر ارتباط‌های متقابل با هم باید بررسی شوند. از سوی دیگر باید اشاره کرد که آثار ادبی فارسی(عمدتاً کلاسیک) سرشار از تقابل‌های دوگانه است چرا که هر یک از آنها به فرقه‌ها و مذهب‌های متنوعی گرایش داشته‌اند از این‌رو با استفاده از آثار هنری در پی بازتاب ایدئولوژی خود و دفاع از آن برآمده‌اند. مولانا جلال‌الدین رومی یکی از شاعران کلاسیک فارسی است که مثنوی او سرشار از تقابل‌های دوگانه است و به وسیلة آنها تفکرات عرفانی خویش را بیان کرده‌است. بنابراین نوشتار حاضر با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی تقابل‌های دوگانه به عنوان یکی از عناصر محوری مثنوی قلعة هوش‌ربا(قلعة ذات‌الصُّور) از دفتر ششم پرداخته‌است. با توجه به مشرب عرفانی مولانا به نظر می‌رسد؛ کارکرد تصویرهای ادبی قلعة هوش‌ربا، بازنمایی تقابل میان عالم صورت و معنا، عاشق و معشوق، انسان کامل و سالک مبتدی، عشق مجازی و عشق حقیقی است و این مثنوی در حقیقت تلاشی است برای کشف روابط میان عناصر مذکور.

کلمات کلیدی : ساختارگرایی تقابل دوگانه مولوی مثنوی قلعة هوش‌ربا


زبان مقاله : فارسی
محور مقاله : پارادوکس‏های عرفانی در آثار مولانا
محل انتشار : چهارمین همایش یگانگی و بیگانگی در عرفان مولانا
آدرس وب سایت کنفرانس : molanauma.ir
کد IOI مقاله : XDFH-FFHDF
لینک مستقیم مقاله : https://isnac.ir/XDFH-FFHDF

سایر مقالات محل انتشار
  1. عشق درمانی در قصه ی شاه و کنیزک مولوی
  2. رهيافت¬های روایی مولانا در دفتر دوم براساس نظریه منطق گفت و گويي باختین
  3. بازنمایی طبیعت در اشعار منتخب مولانا با رویکرد نقد بوم گرایانه
  4. پارادوکس در عرفان با نگاهی به مثنوی معنوی مولانا
  5. هنجارگریزی فعلی در مثنوی معنوی
  6. بازتاب باورها و آداب و رسوم صوفيه در مناقب‌العارفین
  7. بازتاب یگانگی « مَن » و « فرا مَن» در زبان مولانا
  8. نگاهی به نی نامه از منظر شارحان (مقايسۀ شرح ني نامه در جواهرالاسرار، مکاشفات رضوي و اسرارالغيوب)
  9. عوامل ایجابی فراست در مثنوی معنوی
  10. سیطره قدرت و زنان در مثنوی معنوی مولانا براساس نظریه میشل فوکو
  11. یگانگی در هنرورزی عرفانی با تاکید بر قصه رومیان و چینیان در مثنوی معنوی
  12. تحليل ساختاري داستان شير و نخجيران مثنوی
  13. بررسي عناصر داستاني داستانهای بلند دفتر اول مثنوی معنوي مولانا
  14. بررسی تطبیقی معرفت عقلی در سلوک عارفانه از منظر ابن¬عربی و مولوی
  15. سکوت عارفانه به روایت ابن¬عربی و مولوی