بازتاب یگانگی « مَن » و « فرا مَن» در زبان مولانا

فرشته محجوب1 احمد شیروانی دخت2

چکیده :
« مَن» و « فرا مَن » دو تعبیر متداول در روانکاوی فروید است که بر فرآیندهای ناخودآگاه انسان و کیفیّت درونی شدن هنجارهای جامعه اطلاق می¬گردد. « منِ سیّال » در سخن مولانا شکلی از سوررئالیسم است که به گونه¬های مختلف در اشعار او و به ویژه در غزلیّات شمس نمود یافته است. سوررئالیست ها معتقدند ذهن انسان دارای نقطه¬ای است که در آن خیال و واقعیّت، مرگ و زندگی و مانند آن ضدّ یکدیگر نیستند بلکه در آن نقطه، همه چیز به وحدت می رسد. در نظر آنان خداوند نقطة علیای هستی است که ماده و روح در وجود او متحد می¬شود و تناقض ها از میان می¬رود. این تعریف معادل تجربة عرفانی است که در آن فرد با معشوق به احساس وحدت و یگانگی می¬رسد و « من » و « فرا من » برای رسیدن به این مرحله به هم می¬پیوندد. وحدتی که مولانا در خلال تجربه آن را احساس کرده است سبب ایجاد نوعی نگرش و اندیشة یکدست و پیوسته در سرتاسر متن اشعار او گشته که مهم¬ترین عامل در ایجاد نشانه های فرازبانی خاصّ او است. در این بینش، تمایل او برای پیوستگی به معشوق و نشاط حاصل از آن حتی در هجران مایة نشاط انگیزی زبانش به ویژه در کلیّات شمس شده است. موسیقی غنی دیوان شمس که آن را از تمامی متون نظم متمایز می سازد، نشانه ای از یگانگی « من » و « فرامن » است که باعث آن گشته تا شاعر در عین بی خودی غزل هایی بسراید که از یک سو، هنجارهای غالب را بشکند به طوری که واژه های عامیانه، عدول ازهنجارهای قالب غزل و تغییر بحر در اشعار وی مشاهده شود و از سوی دیگر، نظم موسیقایی بی نظیری را خلق کند که در هیچ یک از متون منظوم ادبی دیده نمی شود. پژوهش حاضر به شیوة توصیفی ـ تحلیلی به برآیند اتّحاد این دو مفهوم و تأثیر آن بر ایجاد نشانه های فرازبانی در زبان مولانا پرداخته است.

کلمات کلیدی : مَن فرامَن اتّحاد مثنوی مولوی غزلیّات شمس


زبان مقاله : فارسی
محور مقاله : رابطۀ صورت و معنا در آثار مولانا
محل انتشار : چهارمین همایش یگانگی و بیگانگی در عرفان مولانا
آدرس وب سایت کنفرانس : molanauma.ir
کد IOI مقاله : XDFH-FFEHF
لینک مستقیم مقاله : https://isnac.ir/XDFH-FFEHF

سایر مقالات محل انتشار
  1. عشق درمانی در قصه ی شاه و کنیزک مولوی
  2. رهيافت¬های روایی مولانا در دفتر دوم براساس نظریه منطق گفت و گويي باختین
  3. بازنمایی طبیعت در اشعار منتخب مولانا با رویکرد نقد بوم گرایانه
  4. پارادوکس در عرفان با نگاهی به مثنوی معنوی مولانا
  5. هنجارگریزی فعلی در مثنوی معنوی
  6. بازتاب باورها و آداب و رسوم صوفيه در مناقب‌العارفین
  7. بازتاب یگانگی « مَن » و « فرا مَن» در زبان مولانا
  8. نگاهی به نی نامه از منظر شارحان (مقايسۀ شرح ني نامه در جواهرالاسرار، مکاشفات رضوي و اسرارالغيوب)
  9. عوامل ایجابی فراست در مثنوی معنوی
  10. سیطره قدرت و زنان در مثنوی معنوی مولانا براساس نظریه میشل فوکو
  11. یگانگی در هنرورزی عرفانی با تاکید بر قصه رومیان و چینیان در مثنوی معنوی
  12. تحليل ساختاري داستان شير و نخجيران مثنوی
  13. بررسي عناصر داستاني داستانهای بلند دفتر اول مثنوی معنوي مولانا
  14. بررسی تطبیقی معرفت عقلی در سلوک عارفانه از منظر ابن¬عربی و مولوی
  15. سکوت عارفانه به روایت ابن¬عربی و مولوی