مطالعه تحلیلی – مقایسه¬ای مفاهیم روان¬شناختی «من، فرامن و نهاد» با مفهوم «نفس و مراتب آن» بر اساس رویکردهای اسلامی «فلسفی، عرفانی و تفسیری»

زهرا علیمرادی¹ حسین هاشم نژاد² جعفر گل محمدی³

1) دانش آموخته دکتری مدرسی معارف اسلامی، دانشکده معارف و اندیشه اسلامی، دانشگاه تهران،
2) استاد دانشکده معارف و اندیشه اسلامی دانشگاه تهران،
3) استاد دانشکده معارف و اندیشه اسلامی دانشگاه تهران،

کد IOI مقاله : XDFZ-FDHAB
محل انتشار : اولین همایش ملی رواندرمانی ایران(psthir.ir)
چکیده :
    هدف از این پژوهش، مقایسهی تحلیلی بین مفاهیم «من، فرامن و نهاد» در روانتحلیلگری با «مراتب نفس» در آموزه-های اسلامی با «روش تحلیل کیفی متون» و رعایت «قواعد و ضوابط تفسیر» و رویکرد میانرشتهای است. از نتایج این پژوهش، اصطیاد الگوی مفهومی برای مراتب نفس بر اساس رویکردهای فلسفی، عرفانی و تفسیری است و مقایسه آن با ساختار سهگانه شخصیت در روانتحلیلگری است. الگوی ارائه شده در اینجا، جامعِ رویکردهای اسلامی است و هر یک را به نحوی تبیین میکند، نیز میتواند تناظری برای درک بهتر مفهوم روانشناختی پایگاههای شخصیت نیز ارائه نماید: «نفس ملهمه» به عنوان اولین مرتبه از نفس و «نفس عاقله»، با «من»، «نفس مسوله و اماره» از ساحتهای «نهاد» و «نفس لوامه رحمانی و شیطانی» را میتوان دو ساحت از «فرامن» در نظر گرفت. در روانتحلیلگری، برای «مراتب نفس مطمئنه، راضیه و مرضیه» به علت تفاوت مبانی انسانشناسی، تناظری قابل تصور نیست. تفاوت دیگر بین دو رویکرد، ترتیب تحقق و ایجاد آنهاست به گونهای که نفس ملهمه اولین مرتبه نفس است، اما در روانتحلیلگری، نهاد اولین مرتبه وجودی روان است.

کلمات کلیدی : روان¬شناسی اسلامی پایگاه¬های شخصیت روان¬تحلیل¬گری تطور نفس ملاصدرا