نقش کتیبه‌های کوفی در مساجد معاصر تهران (مساجد الغدیر، ولیعصر(عج) ، امام رضا(ع) و الجواد(ع))

نقش کتیبه‌های کوفی در مساجد معاصر تهران (مساجد الغدیر، ولیعصر(عج) ، امام رضا(ع) و الجواد(ع))

سحر صالحی1 سید ابوتراب احمدپناه2

1) دانشجوی دکتری هنرهای اسلامی، دانشکده هنر، دانشگاه تربیت مدرس،تهران، ایران،
2) استادیار دانشکده هنر، دانشگاه تربیت مدرس، تهران ایران،

کد IOI مقاله : XDHE-GEFDB
محل انتشار : ششمین کنفرانس بین المللی پژوهش در علوم و مهندسی و سومین کنگره بین المللی عمران، معماری و شهرسازی آسیا(6icrsie.com)
چکیده :
    کتیبه‌های کوفی جزئی از تزیینات معماری اسلامی محسوب می شوند که علاوه برجنبه‌های تزيینی دارای مفاهیم نیز می باشد. اوج شکوفایی کتیبه‌های کوفی از قرن پنجم تا هفتم هـ. ق در مساجدی مانند مسجدجامع قزوین، مسجدجامع تبریز، مسجد اردستان، مسجد گلپایگان، مسجد جامع زواره، مسجد جامع شوشتر و... بوده است. سوال این است که در دوره معاصر ساختار و کارکرد کتیبه‌های کوفی در معماری فرهنگی مذهبی ایران چگونه است؟ روش پژوهش پیش رو توصیفی_تحیلی میباشد و جمعآوری اطلاعات به صورت کتابخانهای_میدانی انجام شدهاست. تجزیه و تحلیل دادهها به صورت کیفی و براساس منطق و استدلال می‌باشد. نتایج تحلیل‌های مساجد الغدیر، ولیعصر(عج) ، امام رضا(ع) و الجواد(ع) نشان می‌دهد که در مساجد الغدیر، ولیعصر(عج)، امام رضا(ع) از کتیبه‌های کوفی برای تزیینات در معماری داخلی و معماری بیرونی این مساجد استفاده شده است. نوع خط کوفی به کار رفته در این کتیبه‌ها، خط کوفی تزيینی و کوفی بنایی بوده است. کتیبه کوفی تزیینی مسجد امام رضا(ع) از نوع کوفی تزیینی می‌باشد و دارای نظام هندسی و نظام نوشتاری می‌باشد این ویژگی جزئی از ساختار نظامند در طراحی کتیبه‌ها در قرن‌های پنجم تا هفتم بوده است. در مسجد الغدیر از کتیبه‌های کوفی تزیینی و کوفی بنایی استفاده شده است. این کتیبه‌ها دارای نقطه هستند و نوع نوشتار آنها به خط فارسی نزدیک است. در مسجد ولیعصر در قسمت محراب از کتیبه‌های کوفی به خط کوفی بنایی استفاده شده است. در طراحی کتیبه‎های کوفی بنایی مورد استفاده در این بناها از گرید(پایه کار) نیز استفاده شده است. متن کتیبه‌های این بناهای فرهنگی مذهبی شامل: آیات قرآن، اسماء الهی، نام‌هاي حضرت محمد(ص)، حضرت علی(ع)، امام حسین(ع) و حضرت زهرا(س) می‌باشند. رنگ مورد استفاده در اجرای این کتیبه‌ها آبی لاجوردی، فیروزه ای و طلایی رنگ است.کاربری این رنگ‌ها در هنر ایرانی سابقه چندین هزار ساله دارد.

کلمات کلیدی : معماری اسلامی مساجد معاصر تزیینات کتیبه‌های کوفی