رنگ سیاه در لباس تعزیه از دیدگاه عرفان اسلامی

رنگ سیاه در لباس تعزیه از دیدگاه عرفان اسلامی

روشنک داوری1 افسانه ابراهیمی2

1) استادیار گروه طراحی پارچه و لباس، دانشکده هنر، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
2) دانشجوی کارشناسی ارشد پارچه و لباس، دانشکده هنر، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

کد IOI مقاله : XDZC-FZHHB
محل انتشار : کنفرانس ملی معماری، عمران، شهرسازی و افق های هنر اسلامی در بیانیه گام دوم انقلاب (icacu.ir)
چکیده :
    رنگ، از جمله عناصر بصری است که در هنرهای گوناگون تمدن‌های مختلف، معنای متفاوتی یافته است. در هنرهای اسلامی ایرانی، و به طور خاص در تعزیه، رنگ را می‌توان یکی از عناصر مهم دانست. رنگهای به کار رفته در عناصر تعزیه، از جمله لباس‌ها، دارای مفاهیم خاص است و به راحتی اشخاص را به دو دسته تقسم می‌کند به طوری که قراردادهای ویژه رنگ در این نمایش، مشخص و تغییرناپذیر هستند و تماشاگران با ورود هریک از اشخاص به صحنه یا محل اجرا به راحتی از طریق رنگ و ملزومات، موفق به شناسایی شخص و خصایص او می‌شوند. در این میان، رنگ سیاه یکی از عناصر ویژه در تعزیه است که گاهی در کنار رنگ سبز مخصوص اولیا، زنان عزادار و اهل بیت و گاهی در کنار رنگ سرخ، برای اشقیا استفاده می‌شود. این پژوهش که به روش توصیفی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای انجام شده است به دنبال شناسایی عامل این کارکرد دوگانه است و این‌که این رنگ، چه خصوصیات ویژه‌ای دارد که باعث می‌شود در هر دو سوی مثبت و منفی استفاده شود. به نظر می‌رسد کارکرد متضاد رنگ سیاه ریشه در عرفان اسلامی دارد که هم نماد اهریمن و هم تقدس و الوهیت است و در عرفان، مفهوم نور و ظلمت را همزمان در خود دارد که باعث شده است تا این رنگ در هر سویی که قرار گیرد، مطابق تعریف و رفتار آن گروه تفسیر شود و با قدرت، رنگهای دیگر را نیز به همان سو و مفهوم خاص، تقویت کند.

کلمات کلیدی : رنگ سیاه لباس عرفان اسلامی تعزیه