شناخت و دسته‌بندی معیارهای مؤثر بر ارتقاء پایداری اجتماعی در سه مقیاس شهر، محله و همسایگی

شناخت و دسته‌بندی معیارهای مؤثر بر ارتقاء پایداری اجتماعی در سه مقیاس شهر، محله و همسایگی

سیده فاطمه موسوی‌نیا1 مهسا اکبری شارک2

1) استادیار گروه معماری دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه فردوسی مشهد،
2) دانشجوی کارشناسی ارشد رشته معماری، دانشگاه فردوسی

کد IOI مقاله : XECZ-GHHAE
محل انتشار : دومین کنفرانس بین المللی معماری، عمران،شهرسازی،محیط زیست و افق های هنر اسلامی در بیانیه گام دوم انقلاب(2icacu.ir)
چکیده :
    بحث توسعۀ پایدار ابتدا با محوریت محیط زیست، سپس اقتصاد و در نهایت بعد اجتماعی آن مطرح شد. هر چند پایداری اجتماعی، مفهومی در حوزۀ علوم اجتماعی است، اما دست‌یابی به آن و تحقق اجتماع پایدار نیازمند تلاشی میان‌رشته‌ای است. در این میان دانش‌های محیطی از جمله معماری و شهرسازی نیز با بسترسازی کالبدی در جهت سوق به یک جامعۀ پایدار، نقش مهمی ایفا می‌کنند. در این راستا، تدوین معیارهای پایداری اجتماعی در مقیاس شهری می‌تواند کارآمد باشد. همچنین در این عرصه، محلات به عنوان مبنای فیزیکی-اجتماعی و عنصر اصلی تشکیل‌دهندۀ ساختار شهرها، می‌توانند عامل مؤثری در تحقق پایداری اجتماعی باشند. در سطحی پایین‌تر از محله، یعنی مقیاس همسایگی، که نقش مهمی در سلامت ساکنان خود ایفا کرده و پیوستگی نزدیکی با کیفیت‌های زندگی انسان دارد، به‌عنوان سومین عرصه‌ای معرفی می‌گردد که نیازمند مطالعاتی پیرامون پایداری اجتماعی است. هدف از این پژوهش بررسی معیارهای پایداری اجتماعی در سه مقیاس شهر، محله و همسایگی و استخراج معیارهای مشترک در بین نظریات و مطالعات مختلف است. پژوهش حاضر به دنبال فهمی از بین گوناگونی معیارهای مطرح شده تاکنون است. در این راستا معیارهای پایداری اجتماعی، در سه مقیاس مذکور از میان 34 منبع داخلی و خارجی استخراج گردید و با استفاده از رویکرد تحلیل-محتوا، معیارهای مشترک از میان آن‌ها شناسایی شد. نتایج حاکی از آن است که می‌توان معیارهای سنجش پایداری اجتماعی را در سه مقیاس، با عناوین «جمعیتی»، «مسکن»، «کیفیت محیط طبیعی»، «شکل کالبدی شهر»، «محله‌محوری»، «اختلاط و انسجام اجتماعی»، «سرمایۀ اجتماعی»، «عدالت اجتماعی»، «تعاملات اجتماعی»، «حس تنوع و سرزندگی»، «خوانایی»، «مردم‌محوری»، «رضایت‌مندی»، «قلمروگرایی»، «زیست‌پذیری»، «مطلوبیت کالبدی»، «عوامل معماری»، «امکانات و کیفیت زندگی»، « هویت، حس مکان و فرهنگ» و «امنیت» دسته‌بندی نمود، اما با توجه به مقیاس بررسی، معیارهای مشترک، با زیرمعیارهای متفاوتی سنجیده می شوند.

کلمات کلیدی : پایداری اجتماعی مقیاس شهر محله همسایگی