مقایسه تطبیقی عوامل تاثیرگذار بر معماری خانه¬های تاریخی دوران قاجار در شهر تبریز (نمونه¬های موردی: خانه بهنام و خانه کلانتری)

علی مشهدی¹ آیلا سینایی²

1) عضو هیأت علمی دانشگاه علم و فرهنگ، تهران، ایران
2) کارشناس ارشد معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه علم و فرهنگ تهران

کد IOI مقاله : XECZ-HDCBC
محل انتشار : دومین کنفرانس بین المللی معماری، عمران،شهرسازی،محیط زیست و افق های هنر اسلامی در بیانیه گام دوم انقلاب(2icacu.ir)
چکیده :
    عوامل زیادی مشتمل بر شاخص‌های مذهبی، فرهنگی، اقتصادی، اقلیمی و ... از زمان¬های دور تا اکنون بر معماری مسکونی تاثیر گذاشته¬اند و همیشه در هر دوره¬ای باتوجه به شرایط کاربران و استفاده¬کنندگان از فضا، برخی از این عوامل تاثیر بیشتری بر روی فرم و کارکرد خانه داشته¬اند. این مقاله به دنبال منشأ تفاوت بین فرم¬های مختلف خانه در یک اقلیم خاص همچون اقلیم سرد ایران و در یک شهر از جمله تبریز است که میزان کارکرد عوامل تاثیرگذار در فرم نهایی خانه را ارزیابی نماید. این پژوهش از حیث نوع تحقیق کاربردی است. روش گردآوری مطالب به شیوه مطالعه کتابخانه¬ای و بازدید میدانی می¬باشد. از منظر روش¬شناسی تحقیق به منظور ارزیابی تاثیر عوامل مختلف از جمله متغیرهای اقلیمی، فرهنگی، اقتصادی، مذهبی و اجتماعی در فرم نهایی خانه، دو فرم متمایز در شهر تبریز انتخاب گردید. یکی فرم حیاط مرکزی که به لحاظ شکلی درونگرا بوده و دیگری فرم بلوکی که برونگرا است. با مقایسه تطبیقی خانه¬ها تاثیر هر یک از این عوامل در قالب ده شاخص معماری آنالیز گردید. سرانجام با توجه به مقایسه تطبیقی و تحلیل پلان¬ها، ترسیم گراف دسترسی هر خانه و قیاس داده‌ها، نتایج نشان داد که در فرم حیاط مرکزی، متغیرهای فرهنگی و اقلیمی بیشترین تاثیر را بر فرم خانه داشته و در فرم بلوکی به عامل اقلیم توجه کمتری شده است. در نهایت می¬توان چنین گفت که در معماری مسکونی شهر تبریز در دوره قاجار، عامل فرهنگ در شکل¬دهی فرم نهایی خانه¬ دارای جایگاه نخست بوده سپس اقلیم در جایگاه دوم قرار می¬گیرد.

کلمات کلیدی : معماری خانه های تاریخی تبریز مقایسه تطبیقی دوران قاجار