بررسی تطبیقی معماری کاروانسرا در ایران و ترکیه (نمونه موردی: کاروانسرای ده نمک و کاروانسرای رستم پاشا)
بررسی تطبیقی معماری کاروانسرا در ایران و ترکیه (نمونه موردی: کاروانسرای ده نمک و کاروانسرای رستم پاشا)
یاسر اکرمی1 سبحان جدیری2
1) دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی معماری اسلامی،دانشگاه قم،
2) دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی معماری اسلامی،دانشگاه قم،
کد IOI مقاله
:
XEDB-GKEAA
محل انتشار :
هشتمین کنگره سالانه بین المللی عمران، معماری و توسعه شهری(8icsau.ir)
چکیده :
نیاز انسان به سرپناه و مأمن در سفر ، نه تنها در عصرحاضر بلکه از روزگاران باستان موردتوجه بوده است. رونق تجارت داخلی و خارجی و اهمیت دادن به راهها و شهرهای زیارتی موجب شد تا کاروانسراهای بسیاری در جاده ها ساخته شود.کاروانسرا ها مهمترین بنای بین راهی و منزلگاه امن کاروانیان در مسیرهای مهم بازرگانی و زیارتی ایران بوده اند.عصرصفوی را می بایست دوران طلایی احداث کاروانسراهای بزرگ و رونق تجارت دانست . در این دوران بر تعداد و وسعت کاروانسراها افزوده شد و این بناها با حمایت از کاروانیان ، نقش مهمی در توسعه تجارت ایفا کردند.از دیر باز رقابت و جنگی همیشگی میان دولت عثمانی و صفویان برقرار بوده است .حکومت بر این مزیت سیاسی و اقتصادی کاروانسراها واقف بوده به همین جهت در احداث اینگونه بناها و تقویت تاسیسات مربوط به راه های ارتباطی ،توجه ویژه ای داشته است.
بنا های انتخاب شده جهت مقایسه ی تطبیقی در مسیر اصلی جاده ی ابریشم قرار دارند ،کهن راه ابریشم که حوزه فعالیت آن از قلمرو اقتصادی و تجاری فراتر رفته بود، به مسیر مبادلات همه جانبه اقتصادی، سیاسی، فکری، مذهبی و فرهنگی در جهان باستان تبدیل شده بود وبسیاری از کاروان ها از این مسیر عبور میکردند.هدف از پژوهش پیش رو آن است که مقایسه ای بین معماری و نوع فضاسازی های هر کاروانسرا انجام داد و تفاوت ها و شباهت ان دو را از یکدیگر بیان کرد و همچنین بتوان فهمید هرکدام چگونه و با چه روش هایی به نیاز های مخاطب خود پاسخ گفته اند.در مقاله ی حاضر با رویکردی توصیفی - تحلیلی ابتدا تاریخچه و توصیفی از هردو کاروانسرا ارائه میشود سپس اجزا و عناصر تشکیل دهنده این دو کاروانسرا از لحاظ شباهت ها و تفاوت ها و میزان انطباق آن ها بایکدیگر بیان و در انتها وجوه مشترک و تفاوت های آنان در جداولی ارائه میگردد
از بررسی های صورت گرفته چنان میتوان نتیجه گرفت که میزان شباهت ها از میزان تفاوت ها بیشتر بوده برای مثال هردو بنا به لحاظ فرم کلی درونگرا هستند و اسطبل نیز به عنوان عضوی جدانشدنی از اینگونه بناها می باشد . در کاروانسرای ده نمک سر در ورودی در حجم کلی، صورتی شاخص یافته است .اما در کاروانسرای رستم پاشا ، ورودی بنا چندان شاخص نمی باشد . قابل درک است که معماری کاروانسراها در این دو کشور بر اساس نیازهای همان کشور و با توجه به فرهنگ،هنر و سبک زندگی آن منطقه، شرایط تجاری ، سیاسی آن زمان و ترکیب با معماری بومی و گذشته خود شکل گرفته اند.
کلمات کلیدی : کاروانسرا معماری صفوی معماری عثمانی کاروانسرا رستم پاشا کاروانسرا ده نمک