گونه شناسی قوس های بکار رفته در مسجد جامع قم
گونه شناسی قوس های بکار رفته در مسجد جامع قم
یاسر اکرمی1 سبحان جدیری2
1) دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی معماری اسلامی،دانشگاه قم،
2) دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی معماری اسلامی،دانشگاه قم،
کد IOI مقاله
:
XEDB-GKKDC
محل انتشار :
هشتمین کنگره سالانه بین المللی عمران، معماری و توسعه شهری(8icsau.ir)
چکیده :
انسان به تجربه دريافت كه با قرار دادن تكه اي سنگ تخت بر روي دو تكه سنگ عمودي ، مي تواند براي خود سرپناهي درست كند. اين سنگهاي بزرگ همه جا يافت نمي شد ، به علاوه سنگهاي بزرگ، سنگين و شكسته بودند . انسان بنا به نياز ، از قدرت و خلاقيت خود استفاده كرد و به مرور زمان دريافت كه اگر تكه هاي كوچكتر سنگ را بصورت پله اي بر روي هم قرار دهد و از دو طرف به هم نزديك كند ، بطوري كه در بالا به هم برسند ، سرپناهي مقاوم ساخته است.
ميوه درختان، تخم پرندگان و دانه هاي گياهي برخی گرد و برخي بيضي شكل اند . تخم پرندگان اگر بصورت عمودي قرار گيرد ، مقاومت بيشتري در مقابل شكستگي از خود نشان میدهد . راز پي بردن بشر به خواص قوس بر اثر تجربياتي بوده كه از طبيعت اطراف خود آموخته است. بشر از هزاران سال پیش به ايستايي و زيبايي و خواص قوس پي برده بود و آن را در ساختن بناها بكار برد . در ايران اولين قوسها در بناهاي ايلامي ديده شده ( چغارنبيل و هفت تپه ) و سپس در دورهاي بعد به ويژه در دوره ساسانيان از شكل قوس بسيار استفاده گرديد و نمونه هاي آن ايوان مدائن ( در خاك عراق ) و كاخ فيروز آباد و سروستان است كه در آنها از طرح و فرم قوس ، براي پوشش بنا استفاده كرده اند . فرم قوس شكل نسبت به فرم مسطح ، مقاومت بيشتري در مقابل فشار از خود نشان میدهد و فشارهاي وارده را به پايه هاي قوس منتقل مي كند و یکی از دلایلی است که بناهايي كه در آنها از قوس و گنبد استفاده شده است با وجود تخريب هاي انساني و عوامل جوي ، هنوز پا بر جا هستند .
هدف از پژوهش پیش رو مطالعه و گونه بندی قوس های به کار رفته در جداره ها و ایوان های صحن مسجد جامع قم میباشد.با مطالعه اسناد کتابخانه ای و نقشه های موجود و تطبیق هندسه ترسیمی ان با هندسه ترسیمی انواع قوس ها با استفاده از نرم افزار اتوکد و تطبیق نقشه ها با یکدیگر با استفاده از روش تطبیقی-مقایسه ای ،دسته بندی از قوس های به کار برده شده ارائه میگردد.نتایج مطالعه انجام شده استفاده از قوسهای کلیل در ورودی زیرزمینها،قوس کند شکسته برجسته به عنوان قوس تزیینی،قوس سه قسمت ثلاثی (در عهد شاه عباس دوم صفوی) در ایوان جنوبی ، قوس هشت قسمت و قوس نیم دایره در ايوانهاي الحاقي عهد قاجار (شمالي شرقي و غربي) را نشان میدهد .
کلمات کلیدی : مسجد جامع قم معماری اسلامی طاق و قوس عمران گونه شناسی سازه سنتی