داده¬کاوی مؤلفه¬های کالبد معماری خانه¬های برون¬گرا در دوران قاجار با استفاده از تکنیک نحو فضا

علی مشهدی¹ آیلا سینایی²

1) عضو هیأت علمی دانشگاه علم و فرهنگ تهران-
2) کارشناس ارشد معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه علم و فرهنگ تهران

کد IOI مقاله : XGCA-HKZCC
محل انتشار : سومین کنفرانس بین المللی معماری، عمران،شهرسازی،محیط زیست و افق های هنر اسلامی در بیانیه گام دوم انقلاب(3icacu.ir)
چکیده :
    خانه¬های تاریخی همواره از جنبه¬های مختلفی مورد تحقیق در حوزه معماری بوده¬اند، ولیکن کمتر منبعی من باب بررسی ویژگی¬های خانه¬های برون¬گرا در دوران قاجار بوده¬است که هر کدام از خانه¬ها با این کالبد دارای جای¬گیری فضایی خاص، تنوع چیدمان و کارکرد مشخصی بوده که مطالعات کاملی درباره آن¬ها صورت نگرفته¬است. این پژوهش در راستای داده کاوی مؤلفه¬های کالبد معماری خانه¬های برون¬گرا در دوران قاجار با استفاده از تکنیک نحو فضا بوده تا بتوان ساختار فضایی خانه¬های قاجاری با کالبد مذکور در اقلیم¬های ایران را بررسی کرده و تأثیرپذیری مؤلفه¬های محرمیت، هندسه، جهت¬گیری، نما و روشنایی را از عوامل مختلف شناسایی کند. روش تحقیق، توصیفی تحلیلی بوده و در جهت آنالیز موضوع، چهار خانه قاجاری با کالبد برون¬گرا در شهرهای شاخص اقلیم‌های چهارگانه ایران انتخاب شده¬اند. بنابراین نمونه¬های انتخابی شامل خانه کلانتری تبریز، خانه ابریشمی رشت، خانه شریف بندرعباس و خانه گنجی زواره هستند تا از طریق تحلیل پیکره¬بندی فضایی پلان هر خانه با روش نحو فضا و بررسی گراف دسترسی خانه¬ها، نقش فرهنگ، اقیلم و اقتصاد را به عنوان عوامل تأثیرگذار بر مؤلفه¬های کالبد معماری، نمایان سازد. نتایج پژوهش حاکی از آن بود که در کالبد برو¬ن¬گرا به دلیل فرم بنا، دید از بیرون به داخل سایت وجود داشته و محرمیت آن طور که باید رعایت نشده است. هندسه پلان محورگرا بوده و تقارن در آن به عنوان یک عنصر مهم و کلیدی دیده می¬شود. جهت¬گیری اقلیم¬های مرطوب به سمت باد محلی بوده که باعث تهویه طبیعی شده ولی در اقلیم¬های گرم¬وخشک و سردوکوهستانی به دلیل وجود بازشو در تمام جداره¬های ساختمان در زمستان سبب افزایش برودت و در تابستان باعث ورود باد پرگرد و غبار به داخل خانه می¬شود. ولی همین بازشوها سبب فراهم آوردن نور طبیعی در تمام ساعات روز شده و نیاز به هر وسیله روشنایی را در طول روز کاهش می¬داد.

کلمات کلیدی : کالبد معماری خانه¬های برون¬گرا دوران قاجار نحو فضا