نقاشی مکتب اصفهان: در جستجوی شکل و مضمون

نقاشی مکتب اصفهان: در جستجوی شکل و مضمون

حمیدرضا محبی1

1) استادیار دانشگاه یزد

کد IOI مقاله : XGCA-KFHFE
محل انتشار : سومین کنفرانس بین المللی معماری، عمران،شهرسازی،محیط زیست و افق های هنر اسلامی در بیانیه گام دوم انقلاب(3icacu.ir)
چکیده :
    چکیده تحولات اقتصادی و اجتماعی از جمله رشد و توسعۀ تجارت و شهرنشينی در دورۀ صفوی تغييرات عمده‌ای را در ساختار فکری و فرهنگی جامعۀ ايرانی به‌وجود آورد. در اين ميان گرايشی در نقاشی مکتب اصفهانِ دورۀ صفوی راه ديگری را پيمود. در این گفتار بر مبنای استدلال استقرایی، بر اساس داده‌های گردآوری شده از مشاهدۀ آثار و مدارک موجود آثار نقاشی دورۀ صفوی و به‌ویژه مکتب اصفهان و مطالعات کتابخانه‌ای، اطلاعات حاصل طبقه‌بندی و به‌روش تحلیل محتوای کیفی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته‌است. نتایج حاصل از بررسی‌ها نشان داد که هنرمندان اين دوره گونه‌ای مخالفت با سنت‌های نقاشی و ارزش‌های مستقر در جامعه را در آثار خويش ارايه دادند. اینان جستجوی مشتاقانه‌ای را در دست‌یابی به تحولاتی در شیوه‌های شکلی و محتوایی نقاشی ایرانی در همراهی با دگرگونی‌های اجتماعی اصفهان قرن یازدهم هجری پی می‌گیرند. در آثار این دوره، عناصر زيبايي‌شناسی تازه‌ای وارد می‌شود که پيش از آن وجود نداشت. قراردادها و سنت‌هايي که پيکرۀ انسانی را طرح‌ريزی می‌کردند، تحت شعاع نگرش واقع‌نمايي قرار گرفتند، در نتیجه آنان را خاص و متنوع می‌ساخت. خط‌هاي کناره‌نما در آزادی بيشتری به جنبش درآمدند و هنرمند در اين آزادی عمل به استقبال اتفاق‌های پيش‌بينی نشده رفت. توانست توجه به جزييات را با نظر خودش اعمال کند و يا حذف کند. اين امکان برايش فراهم گرديد تا به بافت‌های تازه در نمايش چهره و مُوها بيانديشد و امتداد خط‌هايش را رها سازد تا بيننده را در فرم‌های شکل‌يافته سهيم کند. اغراق در نمايش اندام آدمی ديگر به‌منظور بيان نمادين با مفاهيم ضمنی، آن‌گونه که سنت تعريف کرده بود، نبود. حال هنرمند با نگاهی عمیق‌تر که به زندگی روزمره و شکار لحظه‌های آن داشت، اغراق را برای بيان مضامين انديشه‌های تازۀ خودبنیادش به‌کار می‌گرفت. وی شناخت خود از انسان‌های محيط زندگی‌اش را تجسم می‌بخشيد نه جلوه‌های از پيش تعيين شده را.

کلمات کلیدی : نقاشی مکتب اصفهان مضمون نگارگری اصفهان هنر صفوی مکتب هندی شعر فارسی